Ποια η διαφορά; Τι πιστεύει ο μέσος πολίτης σχετικά με το συγκεκριμένο φαινόμενο; Τι ενέργειες γίνονται -και πρέπει να γίνουν- για την αντιμετώπισή της;
ΜΕΡΟΣ Β
4. Οι παγκόσμιες Συμφωνίες για το κλίμα
Η Συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, η οποία θεσπίστηκε το 2015, είχε ως στόχο να περιορίσει την ενδεχόμενη αύξηση της θερμοκρασίας κάτω από τους 2 βαθμούς Κελσίου και ταυτόχρονα ενθάρρυνε τις προσπάθειες για τον περιορισμό της στους 1,5 βαθμούς Κελσίου. Ωστόσο, τα τέσσερα προηγούμενα έτη από το 2019, έχουν αναφερθεί ως τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί. Σε έκθεση που δημοσιεύθηκε από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) τον Σεπτέμβριο του 2019, σημειώνεται ότι έχουμε ήδη υπερβεί τα προβιομηχανικά επίπεδα κατά τουλάχιστον ένα βαθμό Κελσίου, ένα επίπεδο που βρίσκεται κοντά σε αυτό που οι επιστήμονες θεωρούν ως «απαράδεκτο κίνδυνο». Η αναποτελεσματική μείωση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της θερμοκρασίας ακόμη και πάνω από τρεις βαθμούς Κελσίου μέχρι το 2100(!), οδηγώντας σε εκτενέστερη και μη αναστρέψιμη διαταραχή των οικοσυστημάτων μας.
Η 28η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP28) πραγματοποιήθηκε από τις 30 Νοεμβρίου έως τις 12 Δεκεμβρίου 2023 στο Ντουμπάι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων[1]. Κατά την ομιλία του στην ολομέλεια της COP28, ο Πρόεδρος Charles Michel ζήτησε να ενισχυθεί και να επιταχυνθεί η παγκόσμια δράση με σκοπό να διατηρηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη σε επίπεδα εντός 1,5°C. Υπογράμμισε ότι η ΕΕ τηρεί τη δέσμευσή της να συνεισφέρει στην επίτευξη του στόχου των 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ ο οποίος τέθηκε με τη συμφωνία του Παρισιού. Ποσό 23 δισ. Ευρώ έχουν δεσμευτεί φέτος προς διάθεση από την ΕΕ. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της ανακοίνωσαν συνεισφορά ύψους 220 εκατ. ευρώ στο ταμείο απωλειών και ζημιών, για να βοηθήσουν τις φτωχότερες και πλέον ευάλωτες χώρες. Όλα αυτά αποτελούν θετικά βήματα, αλλά θα πρέπει και τα μεγάλα ρυπογόνα έθνη, όπως η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Ινδία κ.α., να προβούν σε περισσότερα και εντατικότερα μέτρα για την μείωση των αερίων του θερμοκηπίου για να έχουμε άμεσα αποτελέσματα.
5. Το κόστος της κλιματικής αλλαγής σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο
Σύμφωνα με μία πρόσφατη μελέτη, που εκπόνησε η Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής (ΕΜΕΚΑ) της Τράπεζας της Ελλάδος, το κόστος της κλιματικής αλλαγής για την Ελλάδα έως το τέλος του αιώνα υπολογίζεται σε 2,2 δισ. ευρώ τον χρόνο ή 1% του ΑΕΠ περίπου, σε σημερινές αξίες. Θα υπάρξει άνοδος της θερμοκρασίας κατά 1,2 έως 2 βαθμούς Κελσίου μέχρι τα μέσα του αιώνα και κατά 2 έως 5 βαθμούς Κελσίου μετά το 2060, σε σύγκριση με το 1971-2000. Θα έχουμε αύξηση των ημερών καύσωνα κατά 10 έως 15 μέρες έως το 2050 και κατά 30-50 μέρες έως το 2100, αν δεν ληφθούν μέτρα περιορισμού των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα Ο κίνδυνος ερημοποίησης περίπου του 40% της Ελλάδας, ιδίως στα ανατολικά και νότια τμήματα, είναι πλέον ορατός. Αυτές είναι μερικές από τις ζοφερές προβλέψεις που προκύπτουν από την έκθεση «Οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα».
Η κατάσταση στον υπόλοιπο κόσμο δεν είναι καθόλου καλύτερη. Οι συνολικές ζημιές για το σύνολο του έτους 2021, με βάση την έκθεση της αγγλικής ΜΚΟ Christian Aid, ανέρχονται σε 150 δις Ευρώ. Τα ποσά κατά πάσα πιθανότητα είναι υποτιμημένα, αφού στηρίζονται σε στοιχεία που αντλήθηκαν από τις ασφαλιστικές εταιρείες, οι οποίες καλύπτουν μόνο τις ζημιές των ασφαλισμένων περιουσιακών στοιχείων, ενώ τα ανασφάλιστα υπολογίζονται με βάση τις αυθαίρετες υποθέσεις των ερευνητών. Η πολυεθνική εταιρεία διαχείρισης κινδύνων Aon, η οποία τα τελευταία χρόνια καταγράφει τις ζημιές από φυσικά φαινόμενα σε όλη την υφήλιο, ανεβάζει το κόστος για το 2021 στα 200 δις Ευρώ. Για το σύνολο τις δεκαετίας που πέρασε, υπολογίζονται ζημιές της τάξεως των 2,2 τρις Ευρώ. Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός, ότι σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη δεκαετία, 2001-2010, αυξήθηκαν κατά 50%, κάτι που παραπέμπει σε ραγδαία επιδείνωση των κλιματολογικών συνθηκών.
Εικόνα 4: Ενδεικτικές οικονομικές απώλειες σε παγκόσμιο επίπεδο, σε δισεκατομμύρια δολάρια, οφειλόμενες σε καταστροφές αναφορικά με την κλιματική αλλαγή μέχρι το 2020.
Σε παρόμοια συμπεράσματα καταλήγουν και ερευνητές του University College London σε συνεργασία με την ΜΚΟ Carbon Disclosure Project. Υπολόγισαν, ότι το κόστος της κλιματικής αλλαγής για τα επόμενα 50 χρόνια, αν τα πράγματα κυλήσουν όπως μέχρι τώρα χωρίς παρεμβάσεις, θα ανέλθει στα 5,4 τρις δολάρια. Σε περίπτωση όμως που εφαρμοστεί η Συνθήκη του Παρισιού και η θερμοκρασιακή άνοδος περιοριστεί από 4,4 σε 2 βαθμούς, τότε η ζημιά θα ανέλθει στα 1,8 τρις δολάρια. Μάλιστα, σε περίπτωση αδράνειας, το κόστος μέχρι το τέλος του επόμενου αιώνα το 2200 υπολογίζεται να σκαρφαλώσει στα 30 τρις δολάρια, επειδή με την παρέλευση του χρόνου οι καταστροφές θα γίνονται όλο και πιο δαπανηρές.
Όπως βλέπουμε οι παγκόσμιες οικονομίες πλήττονται -και θα συνεχίσουν να πλήττονται με αυξανόμενο κόστος- από τα έντονα καιρικά φαινόμενα και τη θερμοκρασιακή αύξηση που επιφέρει η κλιματική αλλαγή. Ακόμα και να μειώσουμε την αύξηση της θερμοκρασίας, σύμφωνα με τη συνθήκη του Παρισιού, το κόστος δεν θα είναι ευκαταφρόνητο, αλλά σίγουρα πολύ μικρότερο από το αν δεν ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα.
6. Κοινωνικές εμπειρικές μελέτες σε ΗΠΑ, Αυστραλία και Ευρώπη
Μετά από την παράθεση των προηγούμενων αναλύσεων, επιλέξαμε να παρουσιάσουμε τρεις, σχετικά πρόσφατες εμπειρικές κοινωνικές έρευνες, που σχετίζονται με τη γνώμη των πολιτών για τα αίτια της κλιματικής αλλαγής, αλλά και τις προσωπικές πεποιθήσεις που έχει ο κάθε πολίτης για τη γνώμη των υπολοίπων σχετικά με το θέμα αυτό.
Συγκεκριμένα, στη μελέτη των Leviston κ. συν. (2012), ο κύριος ερευνητικός στόχος είναι να γίνει μια αντιπαράθεση μεταξύ των προσωπικών πεποιθήσεων ανθρωπίνων δειγμάτων του Αυστραλιανού πληθυσμού, και της, κατά τη γνώμη του ερωτηθέντος, ευρύτερης κοινωνικής αποδοχής, για συγκεκριμένα ερωτήματα που αφορούν την κλιματική αλλαγή. Η γνώμη των ερωτηθέντων αφορούσε, την ύπαρξη ή όχι της κλιματικής αλλαγής και τα αίτια δημιουργίας της. Στο άρθρο των Palm κ. συν. (2017), επιλέχθηκε ένα μεγάλο ανθρώπινο δείγμα Αμερικανών πολιτών και συλλέχτηκαν δεδομένα από έρευνες μεταξύ των ετών 2010 και 2014. Ο στόχος ήταν να εντοπίσουν άτομα που διατήρησαν την ίδια άποψη σε βάθος χρόνου, σε αντίθεση με εκείνους που άλλαξαν τις απόψεις τους, είτε ανησυχώντας περισσότερο, είτε έγιναν πιο σκεπτικιστές για την αλλαγή του κλίματος. Η τρίτη δημοσίευση, του Howe (2021), παρουσιάζει ευρήματα εμπειρικών ερευνών. Επιχειρείται μια συσχέτιση μεταξύ βιωματικής κατάστασης έντονων καιρικών φαινομένων και άποψης για την κλιματική αλλαγή. Εξετάζεται η ασθενής ή ισχυρή πεποίθηση συσχέτισης, κλιματικής αλλαγής και έντονου καιρού.
Η έρευνα στις ΗΠΑ χρησιμοποίησε ένα δείγμα 9.500 συμμετεχόντων και η έρευνα επισκόπησης σύγκρινε απαντήσεις από δύο διαφορετικά έτη, το 2010 και το 2014. Εξετάστηκε η επιρροή των παραγόντων της πολιτικής ιδεολογίας, της κομματικής ταύτισης και της σχετικής ανησυχίας για το περιβάλλον, σε σύγκριση με την ανάπτυξη της οικονομίας και την πρόσφατη προσωπική εμπειρία του πολίτη με έντονα καιρικά φαινόμενα, για την αλλαγή ή όχι της γνώμης του, αναφορικά με την κλιματική αλλαγή.
Η έρευνα στην Αυστραλία διεξήχθη σε δείγμα 5.036 πολιτών, το 2010 και 5.030, το 2011, ενώ ένα σταθερό δείγμα 1355 ατόμων συμμετείχε και στις δύο έρευνες. Εστίασαν σε δύο φαινόμενα, σχετιζόμενα με την ανθρώπινη ψυχολογία, του ψευδούς φαινομένου συναίνεσης (false consensus effect) και της πλουραλιστικής άγνοιας (pluralistic ignorance). Στην έρευνα του Howe (2021), έχουμε μία ποσοτική έρευνας επισκόπησης προηγούμενων εργασιών από άλλους ερευνητές, όπου εξάγονται συμπεράσματα για την άποψη των πολιτών, στις ΗΠΑ και για αρκετές χώρες της Ευρώπης.
Τα συμπεράσματα που προκύπτουν αναφορικά με την κοινότητα της Αυστραλίας, σχετίζουν άμεσα τα δύο ψυχολογικά φαινόμενα με την άποψη για την κλιματική αλλαγή. Οι άνθρωποι εκτιμούν ότι η προσωπική τους γνώμη για την κλιματική αλλαγή είναι πιο συχνή από αυτή που υποστηρίζεται, πραγματικά, από την κοινότητα. Ανεξάρτητα από τη δική τους γνώμη, έχουν μία τάση να υπερεκτιμούν το ποσοστό των ανθρώπων που αρνούνται την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής. Δηλαδή, με λίγα λόγια βλέπουν πεσιμιστικά την αναγνώριση του προβλήματος από τους συμπολίτες τους. Αυτό εκτιμάται ότι οφείλεται στην ισοβαρή προσέγγιση των ΜΜΕ προς όλες τις εμπλεκόμενες κοινωνικές ομάδες και την επιρροή της άποψης της βιομηχανίας. Με αυτή την τακτική θεωρείται ότι έχουν -τα ΜΜΕ- οδηγήσει την κοινότητα σε αυτό το -εσφαλμένο- συμπέρασμα και, ταυτόχρονα, έχουν υπονομεύσει την επιστημονική συναίνεση γύρω από το κλίμα. Επίσης, διαπιστώνεται ότι, οι άνθρωποι με υψηλά επίπεδα ψευδούς συναίνεσης είναι λιγότερο πιθανό να αλλάξουν τις απόψεις τους σχετικά με τα αίτια της αλλαγής του κλίματος από εκείνους με χαμηλή ψευδή συναίνεση.
Στις ΗΠΑ, η πολιτική και οικονομική ιδεολογία έχουν ρόλο πόλωσης στο θέμα της κλιματικής αλλαγής. Οι δημοκρατικοί σε μεγαλύτερο ποσοστό και οι ανεξάρτητοι σε μικρότερο, υποστηρίζουν ότι υπάρχει κλιματική αλλαγή και πρέπει να παρθούν, άμεσα, μέτρα. Οι ρεπουμπλικάνοι, αντιθέτως, υποστηρίζουν ότι δεν υφίσταται κλιματική αλλαγή και γενικότερα το ζήτημα αυτό έχει, αναίτια, διογκωθεί, ενώ, παραμένουν περισσότερο σκεπτικοί το 2014 σε σχέση με το 2010. Οι Αμερικανοί δεν έχουν, ουσιαστικά, αλλάξει γνώμη από το 1990 για το φαινόμενο αυτό, παρά την αύξηση των έντονων καιρικών φαινομένων και την αντίστοιχη βιωματική εμπειρία τους.
Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει και η πιο πρόσφατη έρευνα του Howe (2021). Οι βιωματικές ακραίες καιρικές συνθήκες δεν αποτελούν απαραίτητα ασφαλές κριτήριο για την ευαισθητοποίηση για την κλιματική αλλαγή, όπου διαπιστώνεται η παραμονή της πόλωσης των απόψεων, συγκρινόμενες με παλιότερες έρευνες. Οι διαφορές αυτές οφείλονται σε διάφορους παράγοντες όπως, στον τρόπο διατύπωσης των ερωτηματολογίων, τα χαρακτηριστικά του εκάστοτε πληθυσμού, το είδος του έντονου βιωματικού καιρικού φαινομένου και τη διαμόρφωση από πρωθύστερες πεποιθήσεις περί κλιματικής αλλαγής. Παρόλα αυτά διαπιστώνεται ότι η εμπειρία ακραίων καιρικών φαινομένων μπορεί να αλλάξει τη γνώμη των πολιτών και να μετριάσει τις αμφιβολίες. Επίσης, τα ΜΜΕ καλύπτουν συχνότερα θέματα περί κλιματικής αλλαγής όταν εμφανίζονται έντονα καιρικά φαινόμενα και θερμοκρασιακές ανωμαλίες. Αυτό διαπιστώθηκε σε 28 Ευρωπαϊκές χώρες αλλά και σε σχετικές συζητήσεις στο Αμερικάνικο Twitter, τη σύγχρονη πλατφόρμα Χ, οι οποίες όμως εξασθενούν όσο περνάει χρόνος από την εμφάνιση των φαινομένων.
Σύμφωνα με τις τρεις μελέτες, η Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή δεν αποτελεί ένα καθολικά αναγνωρισμένο πρόβλημα από την παγκόσμια κοινότητα. Τα οικονομικά συμφέροντα και η πολιτική ιδεολογία έχουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση γνώμης, ειδικά στις ΗΠΑ. Τα έντονα καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν απαραίτητα εχέγγυο αφύπνισης της κοινής γνώμης, αλλά μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά και να δώσουν αφορμή συζητήσεων στη δημόσια σφαίρα. Οι προκαταλήψεις και οι υποκείμενες πεποιθήσεις δίνουν εσφαλμένα συμπεράσματα για το ποσοστό αναγνώρισης του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής από την ευρύτερη κοινωνία. Θα είχε ενδιαφέρον να δούμε νέες μελέτες των τριών τελευταίων ετών στα ίδια ερευνητικά ερωτήματα. Δεν ξέρω αν υπάρχουν και αν όχι θα ήταν καλό να διεξαχθούν. Ούτως ή άλλως, η Κλιματική Αλλαγή προσφέρει πλούσιο πεδίο έρευνας και στις κοινωνικές επιστήμες.
Θα ήθελα να πιστεύω -και εύχομαι να είναι αλήθεια- ότι η κατάσταση σήμερα έχει αλλάξει και έχει αφυπνίσει περισσότερους ανθρώπους και κυβερνήσεις. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να αγνοούμε το σημαντικότερο παγκόσμιο πρόβλημα, απλά επειδή δεν μας συμφέρει οικονομικά, ιδεολογικά ή πολιτικά.
7. Μία αλληγορία: Το αργό βράσιμο του βατράχου και η Κλιματική Αλλαγή
Πολύ συχνά χρησιμοποιείται η ακόλουθη ιστορία για να αφυπνίσει ανθρώπους από αργές μεταβολές στη ζωή τους που δεν γίνονται αντιληπτές σε βάθος χρόνου και θα μπορούσαν να καταλήξουν σε επικίνδυνες και μη αντιστρεπτές καταστάσεις. Ονομάζεται το «σύνδρομο του βρασμένου βάτραχου». Αυτή η ιστορία περιγράφει έναν βάτραχο που μπαίνει σε μία κατσαρόλα με νερό. Εάν ο βάτραχος βρεθεί ξαφνικά σε βραστό νερό, θα βγει έξω, και θα γλυτώσει. Ο ίδιος βάτραχος τοποθετείται σε ένα δοχείο με νερό. Αυτή τη φορά, η θερμοκρασία του νερού είναι ευχάριστη. Το βατραχάκι ξαπλώνει ευτυχισμένο, απολαμβάνοντας την εμπειρία. Το νερό στο δοχείο θερμαίνεται σταδιακά, με σχετικά αργό ρυθμό. Υπάρχουν στιγμές που το βατραχάκι ενοχλείται, αλλά δεν παρουσιάζει καμιά έντονη αντίδραση. Προσαρμόζεται σε ένα συνεχώς θερμαινόμενο περιβάλλον. Κάποια στιγμή, το νερό αρχίζει να βράζει, οπότε και είναι πολύ αργά για το βάτραχο να πηδήξει έξω από το νερό. Ακινητοποιείται. Και το βατραχάκι βράζει… ζωντανό.
Μας παραπέμπει κάπου αυτή η ιστορία; Είμαστε ακόμα στην αρχή της θέρμανσης του νερού στην κατσαρόλα. Αισθανόμαστε όμορφα όταν βλέπουμε καλό καιρό, ακόμα και το Δεκέμβριο, χρειαζόμαστε λιγότερο την κεντρική θέρμανση ή τα βαριά ρούχα. Έχουμε βραχυπρόθεσμη μνήμη όσον αφορά τις φυσικές θεομηνίες -για παράδειγμα οι κακοκαιρίες Ντάνιελ και Ιανός- ειδικά όταν δεν μας «αγγίζουν» άμεσα. Δεν συνειδητοποιούμε ότι η κλιματική αλλαγή είναι εδώ και θα πρέπει να αντιδράσουμε άμεσα, αλλιώς θα είμαστε στη θέση του βατράχου και θα «βράσουμε» μέσα στο ίδια μας το σπίτι, τον πλανήτη μας.
8. Επίλογος-Συμπεράσματα
Σύμφωνα με τα πορίσματα της τελευταίας κλιματικής διάσκεψης, το Δεκέμβριο του 2023, διαφαίνεται μία μεγαλύτερη αποφασιστικότητα για την ενεργειακή μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας. Μέχρι αυτή τη στιγμή -μέσα Δεκεμβρίου του 2023-, 130 χώρες έχουν συμφωνήσει να τριπλασιάσουν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να διπλασιάσουν το ρυθμό βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, ενώ 50 εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου συμφώνησαν να περιορίσουν τις εκπομπές μεθανίου έως το 2030 βάσει του Χάρτη για την απαλλαγή από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Δυστυχώς, οι χώρες μέλη του ΟΠΕΚ+ υπονομεύουν τις προσπάθειες για επίτευξη μιας πρώτης συμφωνίας στην COP 28 μετά από 30 χρόνια από την έναρξη της συνόδου, η οποία θα προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης ορυκτών καυσίμων.
Σύμφωνα με εκθέσεις, ο κόσμος δεν έχει σημειώσει αρκετή πρόοδο για να συγκρατήσει την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη κάτω από τον 1,5 βαθμό Κελσίου. Όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η ΕΕ διαθέτει την ισχυρότερη νομοθεσία για το κλίμα παγκοσμίως. Οι εν λόγω εκπομπές μειώθηκαν κατά 32,5 % στην ΕΕ σε σύγκριση με το 1990, παρά την αύξηση του ΑΕΠ κατά περισσότερο από 60%. Ωστόσο, αυτό είναι ένα μόνο κομμάτι ενός μεγαλύτερου δικτύου επιρροής, καθώς οι εκπομπές της ΕΕ αντιπροσωπεύουν μόνο το 7 % περίπου των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η Κλιματική Αλλαγή επηρεάζει όλες τις περιοχές του κόσμου. Η μέση θερμοκρασία του πλανήτη αυξάνεται. Το 2023 θα είναι η χρονιά με τις υψηλότερες καταγεγραμμένες θερμοκρασίες στην ιστορία, καθώς ο Νοέμβριος έγινε ο έκτος συνεχόμενος μήνας κατά τον οποίο συνετρίβησαν ρεκόρ, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο Copernicus (Εικόνα 5). Η έκταση της επιφάνειας του πάγου στην Αρκτική κατέγραψε το 8ο μηνιαίο ελάχιστο φέτος τον Νοέμβριο και συρρικνώθηκε σε επίπεδο 4% κάτω του μέσου όρου. Στην Ανταρκτική, η επιφάνεια του πάγου τον Οκτώβριο ήταν η δεύτερη μικρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ, 9% κάτω από τον μέσο όρο, πάντα σύμφωνα με το παρατηρητήριο Κοπέρνικος.
Ο κόσμος πρέπει τώρα να επιδείξει μεγαλύτερη φιλοδοξία. Η επίτευξη των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού απαιτεί πολιτική αποφασιστικότητα, διεθνή συνεργασία και παγκόσμια αλληλεγγύη. Η Κλιματική Κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο αν υπάρξει συνεργασία από την παγκόσμια κοινότητα. Δυστυχώς, ακόμα και σήμερα υπάρχουν οργανισμοί, έθνη, αλλά και απλοί πολίτες που εθελοτυφλούν και τοποθετούν ιδιοτελή κίνητρα -όπως οικονομικά ή πολιτικά- υπεράνω του παγκόσμιου συμφέροντος και της κοινής λογικής. Αυτό απέδειξε η πρόσφατη διάσκεψη του COP 28 αλλά και οι κοινωνικές έρευνες που παραθέσαμε. Νομίζω, ότι η λογική τελικά θα επικρατήσει. Η παγκόσμια κοινότητα αρχίζει ήδη να συνειδητοποιεί το μέγεθος του προβλήματος, λαμβάνοντας υπόψη τα επιστημονικά δεδομένα και τις δυσοίωνες, μελλοντικές προβλέψεις.
Εικόνα 5: Το 2023 «σπάει» όλα τα ρεκόρ και θα ανακηρυχθεί το θερμότερο έτος στην καταγεγραμμένη ιστορία. Ξεκάθαρη «υπερίσχυση» από την αμέσως θερμότερη χρονιά του 2016. Μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία φέτος ήταν 0,13 οC (0,23 οF) υψηλότερη από το 2016, σύμφωνα με τα στοιχεία του Copernicus.
Ας μη γίνουμε δήμιοι του εαυτού μας σε ένα αφιλόξενο, για την ανθρώπινη ζωή, πλανήτη. Ο καθένας από εμάς μπορεί να πράξει οικολογικά και να μειώσει το ενεργειακό του αποτύπωμα. Να περπατάμε συχνότερα, να χρησιμοποιούμε λιγότερο τα ορυκτά καύσιμα, όπου και όποτε μπορούμε και να επικροτούμε οποιαδήποτε κίνηση προς την αειφόρο ανάπτυξη, συμβάλλοντας ενεργητικά προς αυτήν. Ας κάνουμε πάλι τη Γη ένα κλιματικά ασφαλέστερο περιβάλλον για τα παιδιά και τους απογόνους μας, πριν έρθουν τα χειρότερα και είναι αργά για να αντιδράσουμε. Είναι στο δικό μας χέρι. Είναι υποχρέωσή μας. Τώρα!
Επιστημονικό Γλωσσάρι
Albedo: ή ελληνιστί Λευκαύγεια, είναι το μέτρο της ανακλαστικότητας μιας επιφάνειας ή ενός σώματος. Μετράται ως ο λόγος της ανακλώμενης προς την προσπίπτουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία στην επιφάνεια ενός σώματος. Η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει μεταβάλλει τη λευκαύγεια π.χ. με την αποψίλωση των δασών και τη δημιουργία αγροκτημάτων σε διάφορες περιοχές, όπως, και με τη μεταβολή της παγοκάλυψης.
El Niño: είναι το ωκεάνιο φαινόμενο κατά το οποίο τα κεντρικά και ανατολικά νερά του Ειρηνικού Ωκεανού κοντά στον Ισημερινό (ακτές του Περού) είναι θερμότερα σε σχέση με άλλες περιοχές.Η θερμοκρασία του νερού είναι μεγαλύτερη κατά 3°C περίπου. Η έκταση των θερμών νερών είναι συγκρίσιμη με την έκταση μιας μεγάλης χώρας. Συμβαίνει κάθε δύο με οχτώ χρόνια, και διαρκεί για ένα χρόνο, εμφανίζεται δε εδώ και αιώνες κατά την περίοδο των Χριστουγέννων. Στο φαινόμενο αποδίδονται ως συνέπειες ακραία καιρικά φαινόμενα σε όλον τον κόσμο αλλά κυρίως στις περιοχές γύρω από τον Ειρηνικό, όπως ξηρασίες, βροχοπτώσεις, πυρκαγιές και τροπικοί κυκλώνες. Το El Niño έχει τα αντίθετα χαρακτηριστικά από το φαινόμενο La Niña, ενώ και τα δύο μαζί θεωρούνται ως μέρος της Νότιας ταλάντωσης, μιας ταλάντωσης του Ειρηνικού Ωκεανού. Το El Niño , θα συνεχισθεί κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 2023-2024 και της άνοιξης του 2024 στο βόρειο ημισφαίριο, ανακοίνωσε ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) του ΟΗΕ, ωθώντας προς τα πάνω τις θερμοκρασίες, σε μία χρονιά που ήδη εκτιμάται ότι θα είναι η θερμότερη που έχει ποτέ καταγραφεί.
Κύκλοι του Milankovitch: Οι Κύκλοι Milankovitch αναφέρουν ότι καθώς η Γη κινείται στο διάστημα γύρω από τον Ήλιο, συνδυάζονται οι περιοδικές μεταβολές τριών στοιχείων της γεωμετρίας Γης-Ηλίου για να δημιουργήσουν περιοδικές μεταβολές στο ποσό της ηλιακής ενέργειας που φτάνει στη Γη. Οι περιοδικές μεταβολές είναι:
1. Μεταβολή στην εκκεντρότητα της γήινης τροχιάς, δηλαδή τη μορφή της ελλειπτικής τροχιάς γύρω από τον Ήλιο.
2. Αλλαγές στη λόξωση της εκλειπτικής, δηλαδή αλλαγές στη γωνία που σχηματίζει ο γήινος άξονας με το επίπεδο της γήινης τροχιάς.
3. Μετάπτωση των ισημεριών. Με άλλα λόγια, μεταβολή στην κατεύθυνση του γήινου άξονα περιστροφής.
Oι Κύκλοι Milankovitch εξηγούν μακροπρόθεσμες κλιματικές αλλαγές, αλλά δεν μπορούν να υπολογίσουν τις αλλαγές που γίνονται από τους ανθρώπους, οι οποίες εμφανίζονται να έχουν μια σαφώς μεγαλύτερη επίδραση από τις μεταβολές στην αλληλεπίδραση μεταξύ Γης-Ήλιου. (Για περαιτέρω ανάλυση ανατρέχουμε στο διαδίκτυο ή στη Wikipedia).
Πλουραλιστική άγνοια (pluralistic ignorance): γνωστό και ως συλλογική ψευδαίσθηση, είναι ένα φαινόμενο στο οποίο οι άνθρωποι πιστεύουν λανθασμένα ότι οι άλλοι έχουν κατά κύριο λόγο μια γνώμη διαφορετική από τη δική τους. Σε αυτό το φαινόμενο, τα περισσότερα άτομα σε μια ομάδα μπορεί να συμφωνούν με μια άποψη που δεν έχουν, επειδή πιστεύουν, λανθασμένα, ότι τα περισσότερα άλλα άτομα στην ομάδα την έχουν. Η πλουραλιστική άγνοια περιλαμβάνει καταστάσεις στις οποίες μια θέση μειοψηφίας σε ένα δεδομένο θέμα θεωρείται λανθασμένα ως η θέση της πλειοψηφίας ή η θέση της πλειοψηφίας θεωρείται λανθασμένα ως μειοψηφική.
Ψευδές φαινόμενο συναίνεσης (false consensus effect): επίσης γνωστό ως συναινετική προκατάληψη, είναι μια διάχυτη γνωστική προκατάληψη που κάνει τους ανθρώπους να “βλέπουν τις δικές τους συμπεριφορικές επιλογές και κρίσεις ως σχετικά κοινές και κατάλληλες για τις υπάρχουσες συνθήκες”. Με άλλα λόγια, υποθέτουν ότι οι προσωπικές τους ιδιότητες, χαρακτηριστικά, πεποιθήσεις και πράξεις είναι σχετικά διαδεδομένες στον ευρύτερο πληθυσμό.
Ενδεικτικές βιβλιογραφικές αναφορές
Bryman, A. (2017). Μέθοδοι κοινωνικής έρευνας (μτφ. Π. Σακελλαρίου). Gutenberg. (έτος έκδοσης πρωτοτύπου 2016)
Burning fossil fuels (χ.η.). Causes of climate change. European commission website. Ανακτήθηκε στις 30 Οκτωβρίου, 2023, από https://climate.ec.europa.eu/climate-change/causes-climate-change_en
Cardona, O.D. et al. (2012). Determinants of risk: exposure and vulnerability. In: Managing the Risks of Extreme Events and Disasters to Advance Climate Change Adaptation. Cambridge University Press.
Choriyeva, M. S., & Eshkoraev, S. S. (2022). The interaction of energy with climate change. ISJ Theoretical & Applied Science, 04 (108), 60-63. https://dx.doi.org/10.15863/TAS.2022.04.108.12
Creswell, J. (2016). Η έρευνα στην εκπαίδευση: Σχεδιασμός, διεξαγωγή και αξιολόγηση ποσοτικής και ποιοτικής έρευνας (μτφ. Ν. Κουβαράκου). Ίων. (έτος έκδοσης πρωτοτύπου 2012)
Global temperatures are rising (2023, June 29). What is climate change? A really simple guide. BBC News. https://www.bbc.com/news/science-environment-24021772
Η κακοκαιρία Ντάνιελ (χ.η.). Η κακοκαιρία Ντάνιελ. Βικιπαίδεια website. Ανακτήθηκε στις 07 Νοεμβρίου, 2023, από https://el.wikipedia.org/wiki/Κακοκαιρία_Ντάνιελ
Η καταστροφή στον Θεσσαλικό Κάμπο (2023, 14 Σεπτεμβρίου). Πλημμύρες στη Θεσσαλία: “Η καταστροφή μπορούσε να αποτραπεί”. https://sysp.gr/plimmyres-sti-thessalia-quot-i-katastrofi-mporoyse-na/
Howe, P. (2021). Extreme weather experience and climate change opinion. Current Opinion in Behavioral Sciences, 42, 127–131. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2021.05.005
Leviston, Ζ., Walker, Ι., & Morwinski, S. (2012). Your opinion on climate change might not be as common as you think. Nature Climate Change, 3(4), 334-337. https://doi.org/10.1038/nclimate1743
Μαχτσίρας, Σ. (2023, 16 Δεκεμβρίου). Κλιματική κρίση: Απειλεί με «ερημοποίηση» την οικονομία – Ποιο είναι το σημείο καμπής. https://www.in.gr/2023/12/16/economy/oikonomikes-eidiseis/klimatiki-krisi-apeilei-erimopoiisi-tin-oikonomia-poio-einai-simeio-kampis/
Νάστος, Π. (2022). Ανθρωπόκαινος. Κατανόηση και ερμηνεία της νέας γεωλογικής εποχής. Ενότητα 1 «Εισαγωγικές έννοιες – Κλιματικό Σύστημα – Κλιματική Μεταβλητότητα» (σ. 1-23). ΕΑΠ.
Palm, R., Lewis, G., & Feng, B. (2017). What Causes People to Change Their Opinion about Climate Change? Annals of the American Association of Geographers, 107(4), 883-896. https://doi.org/10.1080/24694452.2016.1270193
Stern, P., Sovacool, B., & Dietz, T. (2016). Towards a science of climate and energy choices. Nature Climate Change, 6, 547–555. https://doi.org/10.1038/nclimate3027
[1] Κάποιοι το χαρακτηρίζουν ως ένδειξη καλής θέλησης των πετρελαιοπαραγωγών χωρών για παγκόσμια συναίνεση στα μέτρα για την κλιματική αλλαγή. Μένει ν’ αποδειχθεί.
Δείτε το Α’ μέρος :
