Ένα σημαντικό επιστημονικό συνέδριο, αφιερωμένο στην ιστορία, την πνευματική προσφορά και την εκπαιδευτική παράδοση της Ιεράς Μονής και της Σχολής του Αγίου Πνεύματος Κισσού, διοργανώνει η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνης (Ι.Λ.Ε.Ρ.), με τη συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων και ιστορικών ερευνητών από ολόκληρη την Κρήτη.
Το συνέδριο, με τίτλο «Η Ιερά Μονή και η Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού στον Άγιο Βασίλειο Ρεθύμνου», θα πραγματοποιηθεί από την
Παρασκευή 30 Οκτωβρίου έως την Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026,
με τις εργασίες των δύο πρώτων ημερών να φιλοξενούνται στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημαρχείου Σπηλίου και την τελευταία ημέρα στους χώρους της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος και Αγίου Νικολάου Κισσού.
Η διοργάνωση αποτελεί πρωτοβουλία της
Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνης,
η οποία από την ίδρυσή της δραστηριοποιείται στην έρευνα και ανάδειξη της τοπικής ιστορίας. Συνδιοργανωτές είναι η Ιερά Μητρόπολη Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, η Αντιπεριφέρεια Ρεθύμνου της Περιφέρειας Κρήτης, ο
Δήμος Αγίου Βασιλείου
και ο Πολιτιστικός Εξωραϊστικός Σύλλογος Κοινωνίας Κισσού Ρεθύμνης «Το Άγιο Πνεύμα».
Η Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος, ανατολικά του χωριού Κισσός, βρίσκεται σε μια καταπράσινη περιοχή και αποτελεί σημαντικό θρησκευτικό προσκύνημα, ιδιαίτερα μετά την επανίδρυση και επαναλειτουργία της τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.
Η ιστορική της διαδρομή συνδέεται άμεσα με τους αγώνες της Κρήτης κατά της οθωμανικής κυριαρχίας, με σημαντικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν το 1821 και το 1868. Παράλληλα, η Μονή διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εκπαίδευση, καθώς στις εγκαταστάσεις της λειτούργησε ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κέντρα της Κρήτης κατά τον 19ο αιώνα.
Μέσα από τις εισηγήσεις του συνεδρίου θα επιχειρηθεί η ανάδειξη της ιστορίας της Μονής και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της, η παρουσίαση της πνευματικής, πολιτιστικής και αρχαιολογικής φυσιογνωμίας της ευρύτερης περιοχής, καθώς και η διερεύνηση ιστορικών γεγονότων που σημάδεψαν τον τόπο.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στη συμβολή της Σχολής Αγίου Πνεύματος Κισσού στην ιστορία της εκπαίδευσης στην Κρήτη, στις προσωπικότητες που συνδέθηκαν με τη λειτουργία της, στα ιστορικά τεκμήρια που διασώζονται, αλλά και στην εκκλησιαστική, καλλιτεχνική και πολιτιστική κληρονομιά της Μονής.
Το συνέδριο αναμένεται να συμβάλει στην παρουσίαση νέων ιστορικών στοιχείων, φωτίζοντας άγνωστες ή λιγότερο μελετημένες πτυχές της ιστορίας ενός σημαντικού θρησκευτικού και εκπαιδευτικού κέντρου της Κρήτης.
Αναλυτικό πρόγραμμα εργασιών του συνεδρίου
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026
Αίθουσα εκδηλώσεων Δημαρχείου Σπηλίου
17:00 – Προσέλευση προσκεκλημένων και συνέδρων
18:00 – Έναρξη – Χαιρετισμοί
1η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
Προεδρείο: Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Καραχάλιος, Αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Ξερουδάκης, Μανούσος Κλάδος
18:45 – Μαρίνα Δετοράκη, Καθηγήτρια Βυζαντινής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής και Διευθύντρια του Τμήματος Παλαιογραφίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Θέμα: «Η προσφορά των περιοχών Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων στην παιδεία και τον πολιτισμό της Κρήτης».
19:15 – Νικόλαος Ξεξάκης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Εστίας Θεολόγων Χάλκης και Φίλων αυτής.
Θέμα: «Η Μονή και η Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού Ρεθύμνου. Διφυής φωτοβόλος πυρσός».
19:45 – Νικολέττα Πύρρου, Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου.
Θέμα: «Περιήγηση στους τοιχογραφημένους Ναούς του Κισσού».
20:30 – Κέρασμα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κισσού Δήμου Αγίου Βασιλείου.
ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026
Αίθουσα εκδηλώσεων Δημαρχείου Σπηλίου
2η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
Προεδρείο: Νικόλαος Δερεδάκης, Ευαγγελία Γλαμπεδάκη
09:30 – Ροδάνθη Ανδρουλιδάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης.
Θέμα: «Η Ιερατική Σχολή Αγίου Πνεύματος Κισσού ως εκφραστής και συνεχιστής της ορθόδοξης πνευματικής θεολογικής παράδοσης, αλλά και σηματοδότης της ορθής εκκλησιαστικής μας εκπαίδευσης και πορείας».
09:50 – Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, Συνταξιούχος Φιλόλογος Καθηγητής – Θεολόγος.
Θέμα: «Η Σχολή της Μονής του Αγίου Πνεύματος Κισσού ως κέντρο εκπαίδευσης και διατοπικής ακτινοβολίας κατά τον 19ο αιώνα. Η προσωπικότητα και η διαδρομή του πολιτικού και ιατροφιλόσοφου καθηγητή της Σχολής Αλεξάνδρου Παπαχατζάκη (1868-1933)».
10:10 – Χάρης Στρατιδάκης, Δρ. Παιδαγωγικής, ιστορικός ερευνητής και συγγραφέας.
Θέμα: «Το αλληλοδιδακτικό σχολείο του Αγίου Πνεύματος (1841-1880): πρόταση ίδρυσης και λειτουργίας στη Μονή σχετικού μουσειακού χώρου».
10:30 – Γεώργιος Τσιγδινός, Συνταξιούχος Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας.
Θέμα: «Αδιευκρίνιστα στοιχεία για τη λειτουργία της Σχολής του Αγίου Πνεύματος, οι δυσκολίες που αντιμετώπισε και η ακριβής χρονολογία του τέλους της λειτουργίας της».
11:00 – Διάλειμμα – Καφές
3η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
Προεδρείο: Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, Ιωάννης Αλεξανδράκης, Σταύρος Φραγκιουδάκης
11:30 – Νικόλαος Δερεδάκης, Δάσκαλος – Ιστορικός Ερευνητής.
Θέμα: «Η ομιλία του Αρχιμανδρίτη και Σχολάρχη της Σχολής του Αγίου Πνεύματος Βασιλείου Μαρκάκη, κατά την έναρξη των προαγωγικών εξετάσεων της Σχολής του σχολικού έτους 1898-1899».
11:50 – Αναστασία Κοπανάκη, Εκπαιδευτικός – Θεολόγος.
Θέμα: «Εκκλησία και παιδεία στο έργο του Ευμενίου Ξηρουδάκη: η εκπαιδευτική και επισκοπική μέριμνα στην Κρήτη του ύστερου 19ου αιώνα».
12:10 – Αντώνιος Μιχελουδάκης, Εκπαιδευτικός Θεολόγος – Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής.
Θέμα: «Η εκκλησιαστική μουσική ως διδασκαλία και βιωματική εμπειρία στη Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού Ρεθύμνης».
12:30 – Αθηνά Πετρακάκη, Δημοσιογράφος.
Θέμα: «Προσωπικότητες που φοίτησαν στην Σχολή Αγίου Πνεύματος Κισσού. Στοιχεία από μαθητολόγια».
13:00 – Διάλειμμα – Γεύμα
4η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
Προεδρείο: Αναστασία Κοπανάκη, Νίκος Λίτινας
16:00 – Εμμανουήλ Ανδρουλιδάκης, Δρ. Κλασικής Φιλολογίας ΕΚΠΑ, πρώην διδάσκων Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης και πρώην Καθηγητής Σύμβουλος ΕΑΠ.
Θέμα: «Το Ἱερὸν Φρασεολόγιον της Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού».
16:20 – Ευάγγελος Πάνου, Υποψήφιος Διδάκτωρ.
Θέμα: «Η σύγχρονη ιστορική, πολιτισμική και μουσική διαδρομή της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού».
16:50 – Αντώνης Τσουρδαλάκης, Εκπαιδευτικός.
Θέμα: «Από την καταστροφή της Μονής Αγίου Πνεύματος στη μάχη του Καψαλέ: η δράση, η σύλληψη και ο θάνατος του Ντελή Μουσταφά το 1821».
17:10 – Μάνος Γοργοράπτης, Θεολόγος – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας.
Θέμα: «Οι φορητές εικόνες του εργαστηρίου του Αλεξίου Πετρίδη στο καθολικό της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού».
17:30 – Διάλειμμα – Καφές
5η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
Προεδρείο: Ειρήνη Γαβριλάκη, Αντώνης Τσουρδαλάκης
18:00 – Αθανάσιος Καραχάλιος, Αρχιμανδρίτης – Πρωτοσύγκελος Ιεράς Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων.
Θέμα: «Η ανακήρυξη των Νεομαρτύρων της Εκκλησίας της Κρήτης και οι πέντε Ανώνυμοι Άγιοι της Ι.Μ. Κισσού».
18:20 – Μανούσος Κλάδος, Δημοσιογράφος – Ιστορικός – Θεολόγος.
Θέμα: «Οι μεταβολές της περιουσιακής κατάστασης της Μονής και της Σχολής Αγίου Πνεύματος Κισσού Αγ. Βασιλείου Ρεθύμνου».
18:40 – Άρης Χατζηδάκης, Πολιτικός Μηχανικός.
Θέμα: «Η κτηριακή υποδομή της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος και της εν αυτή Σχολής».
19:00 – Γεώργιος Τσιγδινός, Συνταξιούχος Εκπαιδευτικός.
Θέμα: «Η νεκρανάσταση της Μονής Αγίου Πνεύματος στο λυκαυγές της επαναλειτουργίας της».
19:30 – Λήξη εργασιών – Δείπνο
ΚΥΡΙΑΚΗ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026
Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος Κισσού
158η Επέτειος Μάχης Τράχηλα
07:00–10:30 – Αρχιερατική Θεία Λειτουργία – Ιερό Μνημόσυνο – Καλωσόρισμα Ηγουμένου
10:30–11:30 – Πρωινό κέρασμα
11:30–12:30 – Τελετή στο Μνημείο Κρητών και Μανιατών πεσόντων
Επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων.
Καλωσόρισμα και χαιρετισμοί Αρχών.
Ενός λεπτού σιγή, απόδοση του «Τη Υπερμάχω» και ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.
Ανακοίνωση συμπερασμάτων συνεδρίου.
Στην εκδήλωση θα συμμετάσχει αντιπροσωπεία από τον Δήμο Ανατολικής Μάνης, καθώς και πολιτιστικοί σύλλογοι και λαογραφικά σωματεία της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου.
Το πρόγραμμα θα πλαισιώσει χορευτικά ο ιστορικός Όμιλος Βρακοφόρων Κρήτης, ενώ ομάδα του Συλλόγου Καλλιτεχνών του Δήμου Αγίου Βασιλείου θα τιμήσει με τη μουσική της τη μνήμη των ηρώων.
Λήξη συνεδρίου – Γεύμα στην Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος Κισσού
Οι επιτροπές του συνεδρίου
Την Τιμητική Επιτροπή του συνεδρίου προεδρεύει ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Β΄, με μέλη τον Μητροπολίτη Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων Ιωακείμ, τον Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου Πρόδρομο, την Αντιπεριφερειάρχη Ρεθύμνου Μαρία Λιονή, τον Δήμαρχο Αγίου Βασιλείου Ιωάννη Ταταράκη, τον Μιχαήλ Στρουμπάκη, την Ελευθερία Ζέη, τον Μιχαήλ Τρούλη, τον Νικόλαο Παπαδογιαννάκη και τον Γεώργιο Τσιγδινό, ο οποίος συμμετέχει τιμής ένεκεν για τη συμβολή του στην ανάδειξη ιστορικών τεκμηρίων της Μονής και της Σχολής.
Την Επιστημονική Επιτροπή αποτελούν οι Εμμανουήλ Ανδρουλιδάκης, Μαρίνα Δετοράκη, Εμμανουήλ Δουνδουλάκης, Στυλιανός Τζαγκαράκης, Χριστίνα Τσιγωνάκη, Εμμανουήλ Χαλκιαδάκης και Αντώνιος Χουρδάκης.
Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής είναι ο Μανούσος Κλάδος, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνης. Μέλη είναι οι Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Καραχάλιος, Αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Ξερουδάκης, Ευαγγελία Γλαμπεδάκη, Ειρήνη Γαβριλάκη, Νικόλαος Δερεδάκης, Γρηγόριος Παπαδοπετράκης, Ηλίας Λουλούδης, Εμμανουήλ Γοργοράπτης, Στυλιανός Καλογεράκης, Νικόλαος Λίτινας, Αθηνά Πετρακάκη, Βασίλειος Σιμιτζής, Ξενοφώντας Σπιταδάκης, Ελένη Παπαδάκη, Ιωάννης Αλεξανδράκης και Χρήστος Μαθιουδάκης.
Τη Γραμματεία του Συνεδρίου αποτελούν οι Ειρήνη Γαβριλάκη, Νικόλαος Λίτινας και Ξενοφώντας Σπιταδάκης.
Ζωντανή μετάδοση των εργασιών
Οι εργασίες του συνεδρίου την Παρασκευή 30 και το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026 θα μεταδίδονται ζωντανά μέσω YouTube, από το κανάλι «Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου», δίνοντας τη δυνατότητα παρακολούθησης και σε όσους δεν μπορούν να βρεθούν στο Σπήλι.
Χορηγοί του συνεδρίου είναι οι Γεωργία Μανωλίτση & Συνεργάτες Μηχανικοί, ΙΚΤΕΟ Ρεθύμνης – Κρεβατσούλης, Κατασκευαστική Κρεβατσούλης ΑΒΕΕ, domisi group – Hotel, Real Estate & Developments και Στέλιος Καλογεράκης – Visual Communication.
Με τη συμμετοχή της επιστημονικής κοινότητας, της Εκκλησίας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των πολιτιστικών φορέων, το συνέδριο φιλοδοξεί να αποτελέσει μια ουσιαστική συμβολή στην ιστορική έρευνα, στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης και στην ανάδειξη της ιδιαίτερης πνευματικής και εκπαιδευτικής κληρονομιάς της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού. 🖋
