Σε μια ιδιαίτερα συγκινητική βραδιά που ταυτόχρονα έδωσε την δυνατότητα να αναδειχθεί η σημαντικότητα των κειμένων που έγραψε, πραγματοποιήθηκε το αφιέρωμα στο ηθογραφικό, συγγραφικό έργο του αείμνηστου εκπαιδευτικού

Νίκου Ορφανού.

Η εκδήλωση οργανώθηκε από την Ιστορική & Λαογραφική Εταιρείας Ρεθύμνης και έλαβε χώρα στην αίθουσα «Τίτος Συλλιγαρδάκης» στο Κέντρο Κοινωνικής και Πολιτισμικής Διακονίας «Θεομήτωρ» το βράδυ της

Τετάρτης 16ης Σεπτεμβρίου 2026.

Ο Νίκος Ορφανός που έφυγε από την ζωή το 2005 σε ηλικία 79 ετών, αναδεικνύεται σε ένα από τους κορυφαίους ηθογράφους του περασμένου αιώνα, ο οποίος άφησε παρακαταθήκη σημαντικά διηγήματα, ευθυμογραφήματα και θεατρικά έργα, στο σύνολο τους εμπνευσμένα από την τοπική παράδοση και λαογραφία.

Όπως τόνισε στο καλωσόρισμα του ο Πρόεδρος της Ι.Λ.Ε.Ρ. κ. Μανούσος Κλάδος, «Η περίπτωση του Νίκου Ορφανού αποτελεί μια ξεχωριστή αφορμή για να θυμηθούν οι παλαιότεροι και να γνωρίσουν οι νεότεροι, ανθρώπους που, μέσα από τη γραφή τους, άφησαν πολύτιμη παρακαταθήκη στον τόπο μας.

Ανθρώπους που δεν περιορίστηκαν απλώς στην καταγραφή της καθημερινής ζωής, αλλά κατάφεραν να διασώσουν ήθη, έθιμα, παραδόσεις, συμπεριφορές και τρόπους ζωής μιας άλλης εποχής. Ανθρώπους που, μέσα από τις σελίδες των έργων τους, διέσωσαν έναν ολόκληρο κόσμο που κινδύνευε να χαθεί στη δίνη του χρόνου.

Μέσα από τους διαλόγους, τις περιγραφές, τις συμπεριφορές και τις καθημερινές καταστάσεις που αποτύπωσαν, λόγιοι όπως ο Νίκος Ορφανός, η γλώσσα του τόπου μας δεν παρέμεινε απλώς ένα μέσο επικοινωνίας, αλλά έγινε φορέας μνήμης, ιστορίας, πολιτισμού και συλλογικής ταυτότητας.

Ο Νίκος Ορφανός, λοιπόν, δεν είναι μόνο ένας ηθογράφος που κατέγραψε πρόσωπα και καταστάσεις. Είναι ένας από εκείνους τους ανθρώπους που, με τη δύναμη της γραφής, κατόρθωσαν να κρατήσουν ζωντανό ένα κομμάτι της κοινωνικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Η αποψινή εκδήλωση αποτελεί, επομένως, μια ευκαιρία μνήμης αλλά και γνωριμίας. Μια ευκαιρία να επιστρέψουμε σε ανθρώπους και έργα που αξίζει να παραμένουν ζωντανά, όχι μόνο στις σελίδες των βιβλίων, αλλά και στη συλλογική μας συνείδηση».

Για το έργου του Νίκου Ορφανού μίλησαν ο Εκπαιδευτικός, Ιστορικός Ερευνητής και Συγγραφέας, Γραμματέας της Ι.Λ.Ε.Ρ. Νίκος Δερεδάκης καθώς και η Δρ Θεατρολογίας και συγγραφέας Άννα Τζανιδάκη.

Στις εκδώσεις του περιλαμβάνονται τα θεατρικά έργα «Καλά Ξέτελα» που το 1966, με την ευκαιρία της επετείου των 100 χρόνων από τη μεγάλη κρητική επανάσταση και το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου, ανέβηκε πρώτη φορά στην σκηνή από την Καλλιτεχνική Σκηνή Ρεθύμνης.

Η ίδια θεατρική ομάδα ανέβασε το 1970 αργότερα το άλλο έργο του «Τα σηκωματάρικα». Το 1967 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Κρητικά διηγήματα», το οποίο επανεκδόθηκε το 1987 και το 1990, ενώ το 1989 κυκλοφόρησε το τελευταίο του βιβλίο «Οι κύκλοι του δρυγιά».

Ο Νίκος Δερεδάκης, είπε μεταξύ άλλων: «Ο σκοπός του Νίκου Ορφανού ήταν η διάσωση και η προβολή των ηθών, των εθίμων, της γλώσσας και της ψυχοσύνθεσης των ανθρώπων του κρητικού χωριού.

Και αν τη δεκαετία του 1960 που γράφτηκαν αυτά τα ατόφια κρητικά διηγήματα, η κρητική τοπιολαλιά ήταν πιο έντονη και καθημερινή, έξι δεκαετίες μετά, που τείνει να χαθεί, μαζί με τα ήθη και τα έθιμα της κρητικής υπαίθρου, τα διηγήματα του Νίκου Ορφανού αποκτούν μεγαλύτερη υπεραξία, διατηρώντας ζωντανή και άσβεστη την καθημερινότητα των προγόνων μας».

Ο ίδιος τόνισε: «Ο Νίκος Ορφανός έφυγε τόσο αθόρυβα, τόσο διακριτικά, χωρίς ποτέ να μας δώσει το περιθώριο να του επαναλάβουμε πόσο περήφανα θα πρέπει να είναι τα Κρητικά Γράμματα, που πλούτισε με το ανόθευτο από ξένα στοιχεία έργο του και πόσο το Ρέθυμνο τον ανέβασε ψηλά εκεί που του άξιζε. Στη θέση των μεγάλων δημιουργών του.

Και αν κάπου τον λησμονήσαμε, τούτη εδώ η ταπεινή εκδήλωση έρχεται για να φρεσκάρει τη μνήμη μας, για να αποδώσει στον Νίκο Ορφανό τα εύσημα που του αξίζουν και να υπενθυμίσει στις νεότερες γενιές ότι υπήρξαν άνθρωποι, πραγματικοί «ρέχτες» της κρητικής, ανόθευτης παράδοσης, που διέσωσαν και μεταλαμπάδευσαν στους «Νεοκρήτες» την πραγματική κρητική λεβεντιά και αρχοντιά, το πραγματικό ήθος και πρεπιά, που κάπου τα έχουμε χάσει, οδηγούμενοι σε παράξενες ατραπούς.

Από την πλευρά της η Άννα Τζανιδάκη, επισήμανε μεταξύ άλλων, ότι «είναι πάρα πολύ σημαντικά τα κείμενα του Ορφανού» καθώς όπως είπε «η αγάπη του Ορφανού γι’ αυτό, φαίνεται από την προσοχή στη λεπτομέρεια. Επίσης φαίνεται ο ωραίος του σκοπός και αυτό που θέλει να μεταδώσει στους άλλους».

Η ίδια συμπλήρωσε: «Ήταν μια εποχή που υπήρχε ένας φόβος ότι έρχονται συνέχεια ξένα πράγματα, παίρνουμε ξένα στοιχεία και χάνουμε την ταυτότητά μας. Οπότε όλο αυτό ήταν μια προσπάθεια να διατηρηθεί η ταυτότητα και να τη μάθουν και οι νέοι, που τότε είχαν ήδη αρχίσει, το ’60, να τη χάνουν.

Και σήμερα, το 2026, εμείς —εγώ, που δεν έχω καμία σχέση με τα χωριά, δεν είχα ποτέ πολύ μεγάλη επαφή— διαβάζοντας αυτά τα κείμενα, είναι σαν αυτός ο άνθρωπος να έχει καταφέρει να ανοίξει μια πόρτα για πάντα. Γιατί τα κείμενα μένουν, ώστε εμείς να μπορούμε να ρίχνουμε μια κρυφή, αληθινή ματιά. Σαν να έσωσε ένα κομμάτι της ζωής της υπαίθρου.

Και είναι σημαντικό ότι μιλάμε για θεατρικά έργα, γιατί έχουν τη δράση. Που δεν είναι απλό ούτε ένα θεατρικό έργο να γράψεις που να έχει δράση και να έχει τη ροή, τη σκηνική ροή.

Οπότε μας έχει κάνει ένα μεγάλο δώρο. Ίσως αυτά τα έργα θα έπρεπε να δίνονται στους νέους και να τα κάνουμε στα σχολεία, για να τους δείχνουμε πώς πραγματικά ήταν τα πράγματα.

Οπότε πρέπει να τον ευχαριστούμε και πρέπει να είμαστε τυχεροί που έχουμε τα κείμενα αυτά και όχι μόνο να τον θυμόμαστε αλλά  και να τον διαβάζουμε και, γιατί όχι, να παίζουμε τα έργα του, γιατί μέσα από αυτά έχουμε κερδίσει κάτι που θα μείνει για πάντα, μια σύνδεση με τη ζωή της υπαίθρου, με ήθη και έθιμα  που δεν θα ξαναγυρίσουν και που όμως αποτελούν στοιχείο της ύπαρξής μας έστω και υποσυνείδητα».

Την εκδήλωση συντόνισε με επιτυχία ο ιστορικός ερευνητής και μέλος της Ι.Λ.Ε.Ρ. κ. Γρηγόρης Παπαδοπετράκης.  

Παρέστη ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομος, ο οποίος συνεχάρη την ΙΛΕΡ για την διοργάνωση.

Επίσης παρέστησαν τρεις κόρες του τιμώμενου λογοτέχνη που επίσης ευχαρίστησαν για την τόσο ωραία εκδήλωση αλλά και πλήθος κόσμου, που συμμετείχε ενεργά στην συζήτηση για τον Νίκο Ορφανό.

Ιδιαίτερα συγκινητικές ήταν οι παρεμβάσεις των συμπολιτισσών Βαρβάρας Σκαρβέλη και Όλγας Σπυριδάκη – Πλαίτη, που μίλησαν για τις μνήμες που ξύπνησαν με αυτή την εκδήλωση και τις εμπειρίες που είχαν μέσα από τις θεατρικές παραστάσεις των έργων του Νίκου Ορφανού

Χαιρετισμό στην εκδήλωση απέστειλαν οι Βουλευτές Ρεθύμνου κ.κ. Γιάννης Κεφαλογιάννης και Μανώλης Χνάρης καθώς και ο Δήμαρχος Ρεθύμνης κ. Γιώργης Μαρινάκης.

Το Δ.Σ. της ΙΛΕΡ απευθύνει θερμές ευχαριστίες:

Στην Ιερά Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου και στον Σεβ. Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομο που φιλοξένησαν την εκδήλωση στις θαυμάσιες εγκαταστάσεις του ιδρύματος «Θεομήτωρ».

Στην χορηγό των φετινών εκδηλώσεων της ΙΛΕΡ, Γεωργία Μανωλίτση, Πρόεδρο Ν.Ε. Ρεθύμνου του ΤΕΕ.

Στον Φούρνο «Καλλέργη» στους Αρμένους και στην Καλλιθέα Ρεθύμνου, οι οποίοι προσέφεραν τα γλυκά κεράσματα στο τέλος της εκδήλωσης. 🖋