Κάθε Οκτώβριο, το ροζ κορδελάκι γίνεται το παγκόσμιο σύμβολο μιας συλλογικής προσπάθειας για την πρόληψη. Ο καρκίνος του μαστού είναι μια πραγματικότητα, όμως η έγκαιρη διάγνωση παραμένει το πιο ισχυρό μας όπλο, αλλάζοντας ριζικά τα δεδομένα και σώζοντας ζωές. Στη στήλη «Υγεία και Ομορφιά» αυτού του μήνα, επιλέγουμε να δώσουμε τον λόγο στην επιστήμη. Φιλοξενούμε μια εξειδικευμένη χειρουργό ογκολόγο του μαστού, την κυρία
Σοφία Κακουλάκη,
η οποία απαντά στις πιο συχνές απορίες, καταρρίπτει μύθους και μας καθοδηγεί στα απαραίτητα βήματα για μια ολοκληρωμένη προληπτική θωράκιση.
Επισκέφθηκα την κυρία Κακουλάκη στο όμορφο και φιλόξενο ιατρείο της. Καθίσαμε, λοιπόν, και συζητήσαμε για όλα όσα αφορούν την προληπτική θωράκιση του μαστού, ξεκινώντας από το πιο βασικό ερώτημα :
Υπάρχει ιδανική ηλικία για την πρώτη μαστογραφία ή χρειάζεται ένα εξατομικευμένο πλάνο πρόληψης;
Η ηλικία των 40 ετών παραμένει το γενικό ορόσημο για τη μαστογραφία αναφοράς σε γυναίκες μέσου κινδύνου. Ωστόσο, η πρόληψη στη σύγχρονη χειρουργική ογκολογία μαστού δεν βασίζεται στα «οριζόντια μέτρα». Το πλάνο πρόληψης πρέπει να είναι απολύτως εξατομικευμένο.
Αν υπάρχει επιβαρυμένο οικογενειακό ή ατομικό ιστορικό, η έναρξη του ελέγχου γίνεται συχνά 10 χρόνια νωρίτερα από την ηλικία στην οποία διαγνώστηκε το νεότερο κρούσμα στην οικογένεια και δεν περιλαμβάνει μόνο τη μαστογραφία. Η πρόληψη δεν είναι μια έτοιμη συνταγή, είναι ένα κοστούμι που ράβεται στα μέτρα της κάθε γυναίκας.
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες πλέον ορίζουν ότι κάθε γυναίκα ήδη από την ηλικία των 25 ετών πρέπει να επισκέπτεται έναν ειδικό χειρουργό μαστού. Σκοπός αυτής της πρώτης επίσκεψης δεν είναι η μαστογραφία, αλλά η επίσημη εκτίμηση του προσωπικού της κινδύνου (risk assessment).
Ο χειρουργός μαστού θα υπολογίσει το lifetime risk (τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου κατά τη διάρκεια της ζωής της) και θα σχεδιάσει ένα αυστηρά προσωπικό πλάνο. Για μια γυναίκα υψηλού κινδύνου, η πρόληψη μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα και με άλλες μεθόδους, όπως η μαγνητική μαστογραφία. Ο ρόλος μας είναι να προλαμβάνουμε το πρόβλημα πριν καν δημιουργηθεί, χαρτογραφώντας τις ανάγκες κάθε γυναίκας ξεχωριστά.
Οι γυναίκες με ενθέματα στήθους μπορούν να κάνουν κανονικά μαστογραφία; Έχουν τη δυνατότητα τα ενθέματα να επηρεάσουν την ευκρίνεια της εξέτασης ή να συγκαλύψουν κάποια ύποπτη αλλοίωση πίσω από αυτά;
Φυσικά και μπορούν, και επιβάλλεται να κάνουν. Τα ενθέματα σιλικόνης είναι ασφαλή στη συμπίεση και δεν σπάνε. Το ποσοστό ρήξης του ενθέματος σιλικόνης κατά τη μαστογραφία είναι μικρότερο του 0,17%. Είναι αλήθεια ότι η σιλικόνη είναι «ακτινοσκιερή» (δεν τη διαπερνά η ακτινοβολία) και μπορεί να κρύψει ένα μέρος του φυσικού μαστού.
Αυτό όμως το λύνουμε στο ιατρείο με την τεχνική Eklund (implant displacement): ο έμπειρος τεχνολόγος απωθεί το ένθεμα προς το θωρακικό τοίχωμα και τραβάει τον φυσικό αδένα μπροστά, ώστε να απεικονιστεί καθαρά. Συμπληρωματικά, το ετήσιο υπερηχογράφημα και η μαγνητική μαστών ανά 2 έτη μάς εξασφαλίζουν ότι τίποτα δεν μένει κρυφό. Με τη σωστή κλινική καθοδήγηση, κανένα εύρημα δεν μένει κρυφό πίσω από ένα ένθεμα.
Στην εμμηνόπαυση αλλάζει το σώμα και η ορμονική του χημεία. Αλλάζει και το πλάνο προληπτικής εξέτασης;
Η εμμηνόπαυση μειώνει τα οιστρογόνα, με αποτέλεσμα ο μαστός να γίνεται λιγότερο πυκνός και πιο «λιπώδης» – γεγονός που αυξάνει κατακόρυφα την ευκρίνεια και την αξιοπιστία της μαστογραφίας. Όμως, επειδή η ηλικία είναι ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου, το πλάνο δεν σταματά, αλλά προσαρμόζεται.
Η ετήσια ψηφιακή μαστογραφία παραμένει ο «χρυσός κανόνας». Αν η γυναίκα λαμβάνει ορμονική υποκατάσταση για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, έχει πυκνούς μαστούς, αν συνυπάρχουν παράγοντες όπως η παχυσαρκία (η οποία αυξάνει τα οιστρογόνα μετά την εμμηνόπαυση), ο χειρουργός θα προσαρμόσει τη συχνότητα και το είδος του ελέγχου, με συμπληρωματικό υπερηχογράφημα μαστών και μαγνητική μαστών ανά 2-4 έτη (κατευθυντήριες οδηγίες EUSOBI).
Η εμμηνόπαυση δεν είναι το τέλος της πρόληψης, αλλά μια φάση που απαιτεί στενή ιατρική παρακολούθηση.
Αν χωρίζαμε τις ηλικίες ανά δεκαετία, μπορείτε να μας πείτε μια απαραίτητη εξέταση πρόληψης για κάθε μία από αυτές;
Η γνωριμία με τον μαστό μας ξεκινά από την εφηβεία. Μια απλή ψηλάφηση κατά τη διάρκεια του ντους αρκεί.
Στα 20 και συγκεκριμένα στα 25 : Η δεκαετία της γνωριμίας με το σώμα μας. Απαραίτητη η μηνιαία αυτοεξέταση και μια κλινική εξέταση από ειδικό ανά 2-3 χρόνια. Η ηλικία-κλειδί για την πρώτη κλινική εξέταση και εκτίμηση κινδύνου από ειδικό, ώστε να ξέρει η γυναίκα αν ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου.
Στα 30 : Η δεκαετία της εγρήγορσης. Προσθέτουμε το ετήσιο υπερηχογράφημα μαστών, καθώς ο ιστός σε αυτές τις ηλικίες είναι συνήθως πυκνός.
Στα 40 : Η δεκαετία-ορόσημο. Ξεκινά η ετήσια ψηφιακή μαστογραφία, η οποία μειώνει τη θνησιμότητα από τη νόσο έως και 40%, και συμπληρωματικό υπερηχογράφημα μαστών, το οποίο αυξάνει την έγκαιρη διάγνωση στους πυκνούς μαστούς.
Στα 50 και άνω : Η δεκαετία της συνέπειας. Συνεχίζουμε σταθερά την ετήσια μαστογραφία και συμπληρωματικό υπερηχογράφημα μαστών, καθώς μπαίνουμε στην ηλικιακή ζώνη με τη μεγαλύτερη στατιστική συχνότητα εμφάνισης.
Από την εμπειρία σας στο ιατρείο, ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος ή μύθος που ακούτε συχνά από τις γυναίκες και θα θέλατε να τον καταρρίψετε;
Ο μεγαλύτερος μύθος είναι το: «Δεν έχω ιστορικό στην οικογένεια, άρα δεν κινδυνεύω». Η αλήθεια είναι ότι το 90% των γυναικών που θα διαγνωστούν με καρκίνο του μαστού δεν έχουν κανένα απολύτως οικογενειακό ιστορικό. Ο καρκίνος του μαστού μπορεί να χτυπήσει την πόρτα οποιασδήποτε γυναίκας.
Ένας δεύτερος, καθημερινός φόβος είναι ότι η μαστογραφία πονάει ή έχει επικίνδυνη ακτινοβολία. Η πίεση διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα και η ακτινοβολία των σύγχρονων ψηφιακών μαστογράφων ισοδυναμεί με εκείνη που παίρνουμε από ένα υπερατλαντικό αεροπορικό ταξίδι.
Μεγαλώνοντας μειώνεται ο κίνδυνος για καρκίνωμα μαστού – μύθος.
Υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες κινδύνου που αξιολογούμε στο ιατρείο: η πρώιμη έναρξη περιόδου, η καθυστερημένη εμμηνόπαυση, η μη τεκνοποίηση, η πυκνότητα των μαστών στο παρελθόν, το ατομικό ιστορικό (παιδικός καρκίνος, προηγούμενη ακτινοβολία στον θώρακα λόγω λεμφώματος, λήψη βιολογικών παραγόντων κ.λπ.), αλλά και ο τρόπος ζωής (παχυσαρκία, αλκοόλ).
Ποιον τίτλο ή φράση θα δίνατε στον φετινό Οκτώβριο της πρόληψης για τον καρκίνο του μαστού;
«Θα υιοθετούσα απόλυτα το τρέχον παγκόσμιο μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το οποίο συμπυκνώνει την ουσία της δουλειάς μας: «Κάθε ιστορία είναι μοναδική, κάθε διαδρομή έχει σημασία» («Every story is unique, every journey matters»).
Ως χειρουργός μαστού, το δικό μου μήνυμα βασισμένο σε αυτό είναι: Δεν είσαι απλά ένα νούμερο σε μια στατιστική. Έλα στα 25 σου να σχεδιάσουμε τη δική σου, προσωπική θωράκιση ενάντια στον καρκίνο του μαστού.»
Ευχαριστώ θερμά τη γιατρό κυρία Κακουλάκη για τη φιλοξενία και την ενημέρωση. Ας γίνει αυτή η συζήτηση η αφορμή για να κλείσουμε το δικό μας ραντεβού πρόληψης. 🖋
