Κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες, επαναλαμβάνεται η ίδια ιστορία.

Σε χιλιάδες σπίτια σε όλη την Ελλάδα οι συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από τα ίδια θέματα. Βάσεις, μόρια, σχολές, βαθμολογίες. Η ατμόσφαιρα γίνεται πιο βαριά και οι μέρες μοιάζουν να μετρούν αντίστροφα προς μια στιγμή που πολλοί αντιμετωπίζουν σαν να πρόκειται να καθορίσει ολόκληρο το μέλλον ενός παιδιού.

Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί.

Οι Πανελλαδικές είναι ίσως η πρώτη πραγματικά απαιτητική δοκιμασία που καλούνται να αντιμετωπίσουν πολλοί νέοι άνθρωποι στη χώρα μας. Πίσω τους υπάρχουν χρόνια προσπάθειας, αμέτρητες ώρες διαβάσματος, προσωπικές θυσίες, προσδοκίες και όνειρα. Κανείς δεν έχει δικαίωμα να υποτιμήσει αυτή την προσπάθεια ούτε να προσπεράσει αδιάφορα τον αγώνα των παιδιών αλλά και των οικογενειών τους.

Αξίζει σεβασμό.

Αυτό όμως που συχνά ξεχνάμε είναι ότι άλλο η σημασία μιας εξέτασης και άλλο η αξία ενός ανθρώπου.

Κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες, οι Πανελλαδικές μοιάζουν να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία απ’ όση πραγματικά έχουν. Λες και μέσα σε λίγες ώρες θα αποφασιστεί ποιος θα πετύχει και ποιος θα αποτύχει στη ζωή. Λες και μια βαθμολογία μπορεί να προβλέψει το μέλλον, την ευτυχία ή την επαγγελματική πορεία ενός ανθρώπου.

Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Το παράδοξο των δεκαεπτά χρόνων

Ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο αυτών των εξετάσεων είναι ότι ζητάμε από παιδιά δεκαεπτά ή δεκαοκτώ ετών να πάρουν αποφάσεις για το μέλλον τους τη στιγμή που το ίδιο το μέλλον αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα.

Ο κόσμος της εργασίας μετασχηματίζεται διαρκώς. Νέα επαγγέλματα εμφανίζονται, άλλα εξελίσσονται και άλλα εξαφανίζονται. Πολλοί από τους σημερινούς μαθητές πιθανότατα θα εργαστούν σε τομείς που σήμερα δεν υπάρχουν καν ή θα ακολουθήσουν επαγγελματικές διαδρομές που δεν μπορούν ακόμη να φανταστούν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σπουδές δεν έχουν αξία. Φυσικά και έχουν. Η γνώση, η κατάρτιση και η ακαδημαϊκή πορεία εξακολουθούν να ανοίγουν σημαντικές πόρτες. Σημαίνει όμως επίσης ότι καμία σχολή, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν μπορεί από μόνη της να καθορίσει την πορεία μιας ζωής.

Γιατί η ζωή δεν εξελίσσεται σύμφωνα με ένα σχέδιο που χαράσσεται στα δεκαεπτά.

Χτίζεται σταδιακά.

Με επιλογές και επανεπιλογές.

Με ευκαιρίες που δεν είχαμε προβλέψει.

Με ανθρώπους που συναντάμε στον δρόμο μας.

Με λάθη από τα οποία μαθαίνουμε.

Με αλλαγές πορείας που κάποτε φάνταζαν αδιανόητες.

Οι περισσότεροι ενήλικες μπορούν να το επιβεβαιώσουν. Αν κοιτάξουν πίσω, θα διαπιστώσουν ότι η ζωή τους δεν ακολούθησε ακριβώς τη διαδρομή που είχαν σχεδιάσει ως έφηβοι.

Άλλοι άλλαξαν επάγγελμα. Άλλοι ανακάλυψαν αργότερα αυτό που πραγματικά τους ταίριαζε. Άλλοι βρήκαν ευκαιρίες εκεί όπου αρχικά έβλεπαν αδιέξοδα.

Υπάρχουν πράγματα που δεν βαθμολογούνται

Γι’ αυτό και οι Πανελλαδικές, όσο σημαντικές κι αν είναι, δεν μπορούν να αποτελέσουν το μέτρο με το οποίο αξιολογούμε έναν νέο άνθρωπο.

Δεν μετρούν την καλοσύνη του.
Δεν μετρούν τη δημιουργικότητά του.
Δεν μετρούν την επιμονή του απέναντι στις δυσκολίες.
Δεν μετρούν την ικανότητά του να συνεργάζεται, να εμπνέει, να φροντίζει τους άλλους ή να προσαρμόζεται στις αλλαγές.
Μετρούν την επίδοση σε μια συγκεκριμένη διαδικασία, σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Και αυτό είναι σημαντικό.
Αλλά δεν είναι όλη η ιστορία.

Αυτό που χρειάζονται περισσότερο τα παιδιά

Το ίδιο μήνυμα ίσως χρειάζεται να θυμούνται και οι γονείς.

Η αγωνία τους είναι απολύτως φυσιολογική. Πηγάζει από την αγάπη και την επιθυμία να δουν τα παιδιά τους να προχωρούν στη ζωή με ασφάλεια και προοπτική. Ωστόσο, αυτές τις ημέρες τα παιδιά δεν χρειάζονται έναν ακόμη άνθρωπο να τους υπενθυμίζει πόσο κρίσιμες είναι οι εξετάσεις.

Το γνωρίζουν ήδη.
Δεν χρειάζονται περισσότερη πίεση.
Χρειάζονται στήριξη.
Χρειάζονται ηρεμία.

Χρειάζονται κάποιον που θα τους θυμίζει ότι, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, η σχέση τους με τους ανθρώπους που αγαπούν παραμένει αμετάβλητη.

Ίσως το σημαντικότερο δώρο που μπορεί να προσφέρει ένας γονιός αυτή την περίοδο είναι ακριβώς αυτό: τη βεβαιότητα ότι η αποδοχή, η αγάπη και η εκτίμηση προς το παιδί του δεν εξαρτώνται από έναν βαθμό ή μια σχολή.

Μια στάση στο ταξίδι…

Οι Πανελλαδικές είναι ίσως ένας σημαντικός σταθμός. Δεν είναι όμως η μοναδική διασταύρωση της ζωής ούτε η τελευταία ευκαιρία για να χαράξει κανείς τη δική του πορεία.

Γι’ αυτό αξίζει να αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα, αλλά όχι με πανικό. Με υπευθυνότητα, αλλά όχι με καταστροφικές σκέψεις. Με προσήλωση στον στόχο, χωρίς όμως να ξεχνάμε την πραγματική του διάσταση.

Η ζωή υπήρχε πριν από αυτές και θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά από αυτές.

Και συνήθως αποδεικνύεται πολύ πιο απρόβλεπτη, πολύ πιο πλούσια και πολύ πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο μπορούσαμε να φανταστούμε στα δεκαεπτά μας χρόνια.

Ας ευχηθούμε λοιπόν σε όλους τους μαθητές καλή δύναμη και καθαρό μυαλό. Ας αναγνωρίσουμε την προσπάθειά τους χωρίς να τη μετατρέπουμε σε δυσβάσταχτο βάρος.

Γιατί οι Πανελλαδικές δεν είναι παρά μια στάση στη διαδρομή. Όχι ο τελικός προορισμός. 🖋