Ένα από τα σημαντικότερα εικαστικά γεγονότα των τελευταίων ετών για το Ηράκλειο άνοιξε τις πύλες του στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, όπου εγκαινιάστηκε η μεγάλη αναδρομική έκθεση
«Θωμάς Φανουράκης. 5 δεκαετίες ζωγραφικής»,
παρουσία πλήθους κόσμου, ανθρώπων της τέχνης, της αυτοδιοίκησης, του πολιτισμού και πολιτών που έσπευσαν να γνωρίσουν από κοντά το έργο ενός από τους σημαντικότερους Ηρακλειώτες ζωγράφους.
Η έκθεση, η οποία θα φιλοξενείται έως τις
12 Σεπτεμβρίου 2026
με ελεύθερη είσοδο, περιλαμβάνει 125 έργα από όλες τις περιόδους της δημιουργικής πορείας του Θωμά Φανουράκη, από το 1940 όταν επιστρέφει στο Ηράκλειο μετά την Κατοχή, έως και τα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν σταματά να ζωγραφίζει.
Διαρθρωμένη σε πέντε μεγάλες θεματικές ενότητες, η έκθεση παρακολουθεί τη βαθιά και πολυεπίπεδη καλλιτεχνική διαδρομή του ζωγράφου: από τις πρώιμες ακουαρέλες της δύσκολης μεταπολεμικής περιόδου και τους έντονους πειραματισμούς των δεκαετιών του 1950 και του 1960, έως τη διαμόρφωση της ώριμης ζωγραφικής του πρότασης στις δεκαετίες του 1970 και 1980.
Τα εγκαίνια πραγματοποίησε ο Δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός, συνοδευόμενος από τη σύζυγό του Άση Λυγερού, ενώ το «παρών» έδωσαν ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος, ο αναπληρωτής Περιφερειάρχης Γιώργος Πιτσούλης, οι Αντιδήμαρχοι Ρένα Παπαδάκη, Γιάννα Καλονάκη και Γιάννης Τσαπάκης,
ο Πρόεδρος της ΔΕΠΑΝΑΛ Κώστας Βαρβεράκης, η Αντιπρόεδρος Μάρα Παναγιωτάκη, ο Πρύτανης του ΕΛΜΕΠΑ Νίκος Κατσαράκης, ο Πρόεδρος του Δ.Σ. του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου Ιωακείμ Γρυσπολάκης, η Διευθύντρια Στέλλα Χρυσουλάκη, εικαστικοί, καλλιτέχνες και πλήθος κόσμου.
Αλέξης Καλοκαιρινός: «Η έκθεση επαναφέρει στη μνήμη το παρελθόν της πόλης»
Στην ομιλία του, ο Δήμαρχος Ηρακλείου στάθηκε ιδιαίτερα στον διττό χαρακτήρα της έκθεσης, τονίζοντας πως δεν πρόκειται μόνο για μια μεγάλη ζωγραφική αναδρομή, αλλά και για μια επιστροφή στη συλλογική μνήμη του Ηρακλείου.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Ο Θωμάς Φανουράκης είναι ζωγράφος και Ηρακλειώτης. Δεν είναι απλώς ένας Ηρακλειώτης ζωγράφος. Η έκθεση αυτή είναι ταυτόχρονα μια έκθεση ζωγραφικής αλλά και μια ευκαιρία να θυμηθούμε το σχετικά πρόσφατο παρελθόν της πόλης. Εδώ συμπλέκεται η τέχνη με την αστική μας μνήμη».
Ο Αλέξης Καλοκαιρινός αναφέρθηκε εκτενώς στη σημαντική πνευματική και πολιτιστική κίνηση που αναπτύχθηκε στο Ηράκλειο στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, με τον Θωμά Φανουράκη να βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της πρωτοπορίας.
Θύμισε σημαντικά ιστορικά ορόσημα:
την έκδοση των «Κρητικών Χρονικών» το 1947, την ίδρυση της Εταιρείας Κρητικών Ιστορικών Μελετών το 1951, τη δημιουργία του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης το 1953, αλλά και το πρώτο Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο το 1961, που πραγματοποιήθηκε ακριβώς στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, όταν το ιστορικό μνημείο παραδόθηκε ανακαινισμένο στον Δήμο Ηρακλείου.
Οι προσωπικές μνήμες του Δημάρχου από τον Θωμά Φανουράκη
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η προσωπική αναφορά του Δημάρχου στη γνωριμία του με τον ζωγράφο όταν ήταν παιδί και έφηβος.
«Τον θυμάμαι στο εργαστήρι του, στου Μπεντεβή, στις αρχές και τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Ο Θωμάς αφιέρωνε χρόνο για να μιλήσει με ένα παιδί και να το ενθαρρύνει να σκεφτεί και να εκφραστεί», ανέφερε.
Ο Δήμαρχος μίλησε ακόμη για τη σειρά έργων «Τα Οικοδομικά Υλικά», η οποία παρουσιάζεται στην έκθεση και αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικαστικές ενότητες του ζωγράφου.
Περιγράφοντας τις πυκνές ξυλοκατασκευές που παρεμβάλλονται ανάμεσα στο βλέμμα και τη θάλασσα, θυμήθηκε τα λόγια του ίδιου του Φανουράκη:
«Όλο και πιο πυκνές… έτσι στενεύει ο ορίζοντας καθώς χτίζεται το Ηράκλειο και χάνω πια την ορατότητα προς τη θάλασσα».
«Ένας καλλιτέχνης που θα μπορούσε να απασχολεί τη διεθνή βιβλιογραφία»
Ο Αλέξης Καλοκαιρινός υπογράμμισε πως η ζωγραφική του Θωμά Φανουράκη ξεπερνά τα όρια της νεοελληνικής τέχνης.
«Η ζωγραφική του έχει χαρακτηριστικά που σαφέστατα θα μπορούσαν να απασχολήσουν την τέχνη σε ένα επίπεδο πέρα από αυτό της νεοελληνικής ζωγραφικής», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Τόνισε επίσης πως, παρά τη σημαντικότητα του έργου του, ο Φανουράκης επέλεξε να παραμείνει στο Ηράκλειο, βαθιά συνδεδεμένος με τον τόπο του και μακριά από τη λογική της προσωπικής προβολής.
Ρένα Παπαδάκη – Σκαλίδη: «Ένα ξεχωριστό γεγονός για το Ηράκλειο»
Η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ρένα Παπαδάκη – Σκαλίδη χαρακτήρισε τη διοργάνωση ως ένα γεγονός ξεχωριστής σημασίας για την πόλη, σημειώνοντας πως έργα που βρίσκονταν επί δεκαετίες διάσπαρτα σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές επανενώθηκαν ειδικά για τη συγκεκριμένη αναδρομή.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες απηύθυνε:
στην οικογένεια του ζωγράφου και ιδιαίτερα στον Κώστα Φανουράκη, στους συλλέκτες που στήριξαν την πρωτοβουλία, στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη και την προϊσταμένη Στεφανία Τερζάκη, στον Κωνσταντίνο Περάκη, στον Κώστα Μπουρναζάκη, στη Μαριάννα Γιαλύτη και φυσικά στην επιμελήτρια της έκθεσης Ντενίζ-Χλόη Αλεβίζου.
Οι συντελεστές της μεγάλης αναδρομικής έκθεσης
Η έκθεση διοργανώνεται από τον Δήμο Ηρακλείου, την Αντιδημαρχία Πολιτισμού και τη Δημοτική Πινακοθήκη Ηρακλείου.
Δήμαρχος Ηρακλείου: Αλέξης Καλοκαιρινός
Αντιδήμαρχος Πολιτισμού: Ρένα Παπαδάκη – Σκαλίδη
Οργάνωση παραγωγής και συντονισμός έργου
Μαριάννα Γιαλύτη, Υπεύθυνη Δημοτικής Πινακοθήκης Ηρακλείου
Οργανωτική υποστήριξη: Νίκος Τσαγκαράκης
Συντελεστές έκθεσης
Επιμέλεια: Ντενίζ-Χλόη Αλεβίζου
Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός & μελέτη φωτισμού: Κωνσταντίνος Περάκης
Μετάφραση: Δημήτρης Βυτινιώτης
Γραφιστικός σχεδιασμός: Κωνσταντίνος Περάκης
Εκτυπώσεις: ΚΥΒΟΣ Ψηφιακές Εκτυπώσεις
Μεταφορά έργων: ALFA Διαλεκτάκης
Κατασκευές – εγκατάσταση: Heraklion Inn
Ασφάλιση έργων: Karavias Underwriting Agency
Φωτογράφιση – Βίντεο: Fotomaris
Συντελεστές έκδοσης καταλόγου
Επιμέλεια – Κείμενα: Ντενίζ-Χλόη Αλεβίζου
Μετάφραση κειμένων & φιλολογική επιμέλεια: Δημήτρης Βυτινιώτης
Φωτογραφίες έργων: Fotomaris Photography, Βασίλης Ταγκούδης, Κώστας Μπουρναζάκης, Αρχεία «Δωρεά Τσέλη Ντουράν» και «Κρήτες Καλλιτέχνες – Ηρακλειώτες Ζωγράφοι» της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης
Καλλιτεχνικός σχεδιασμός: Κωνσταντίνος Περάκης
Επιμέλεια παραγωγής: ΚΥΒΟΣ Ψηφιακές Εκτυπώσεις – Γραφικές Τέχνες
Εκτύπωση: ΚΥΒΟΣ Ψηφιακές Εκτυπώσεις – Γραφικές Τέχνες
Επικοινωνία & προβολή
Κωνσταντίνα Χατζάκη, Γραφείο Τύπου Δήμου Ηρακλείου
Διοικητική υποστήριξη
Διεύθυνση Πολιτισμού – Τμήμα Πολιτισμού Δήμου Ηρακλείου
Η αναδρομική έκθεση «Θωμάς Φανουράκης. 5 δεκαετίες ζωγραφικής» αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από μια παρουσίαση έργων.
Είναι μια βαθιά κατάδυση στη μνήμη της πόλης, μια σπάνια συνάντηση της τέχνης με την ιστορία του Ηρακλείου και μια υπενθύμιση πως ο πολιτισμός συνεχίζει να φωτίζει την ταυτότητα και την ψυχή ενός τόπου. 🖋
