Η επιχειρηματικότητα στην Κρήτη δεν είναι πια μια αφηρημένη έννοια ούτε μια συζήτηση που αφορά μόνο λίγους. Τα τελευταία χρόνια, μέσα από πρωτοβουλίες, δράσεις και ανθρώπους που πιστεύουν στη δύναμη των ιδεών, διαμορφώνεται σταδιακά ένα νέο οικοσύστημα που δίνει χώρο στην καινοτομία, τη συνεργασία και τη δημιουργία.

Σε αυτή τη διαδρομή, το Bizrupt έχει καταφέρει να αποκτήσει έναν ξεχωριστό ρόλο, λειτουργώντας όχι μόνο ως φορέας στήριξης νέων επιχειρηματικών προσπαθειών, αλλά και ως μια ζωντανή κοινότητα που εμπνέει, καθοδηγεί και ενώνει ανθρώπους με όραμα.

Η Αλεξάνδρα Καραπιδάκη και ο Κωνσταντίνος Βασσάκης, οι άνθρωποι πίσω από το Bizrupt, μιλούν στο Best Magazine για το πώς ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια, για τα κενά που ήρθε να καλύψει στο οικοσύστημα της Κρήτης, για τις δυσκολίες αλλά και τις μεγάλες δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα για έναν νέο άνθρωπο που θέλει να κάνει το επόμενο βήμα.

Μέσα από τη συνέντευξή τους αναδεικνύεται η σημασία της επιμονής, της δικτύωσης, της σωστής καθοδήγησης, αλλά και της δημιουργίας ενός ασφαλούς περιβάλλοντος όπου οι ιδέες μπορούν να δοκιμαστούν, να εξελιχθούν και — γιατί όχι — να αλλάξουν ζωές.

Συνέντευξη Στέλιος Κουνδουράκης

Φωτογραφίες Βίντεο Λευτέρης Πιπεράκης

Τι είναι το Bizrupt και ποιο κενό ήρθε να καλύψει στο οικοσύστημα καινοτομίας και επιχειρηματικότητας της Κρήτης;

Αλεξάνδρα : Το Bizrupt είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ξεκίνησε το 2017, με όραμα τη δημιουργία ενός ισχυρού οικοσυστήματος καινοτομίας και επιχειρηματικότητας στην ελληνική περιφέρεια. Αυτός ήταν ο στόχος μας από την αρχή. Σήμερα όμως μπορούμε να πούμε ότι το Bizrupt έχει εξελιχθεί σημαντικά. Ο χώρος που αποκτήσαμε μάς έδωσε μια νέα δυναμική και μια διαφορετική υπόσταση, με αποτέλεσμα πλέον να λειτουργεί ουσιαστικά ως ένα hub καινοτομίας και επιχειρηματικότητας.

Η βάση μας είναι στο Ηράκλειο, ωστόσο οι δράσεις και οι πρωτοβουλίες μας αφορούν ολόκληρη την Κρήτη, ενώ αρκετές φορές ξεπερνούν και τα όρια του νησιού.

Αυτό που μας κρατά ιδιαίτερα ενεργούς –και εμένα και τον Κώστα– είναι το γεγονός ότι το Bizrupt εξελίσσεται συνεχώς. Δεν έχει σταματήσει ποτέ να αλλάζει, να προσαρμόζει τις υπηρεσίες που προσφέρει, τις ανάγκες που καλύπτει αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνεται σε αυτές. Είναι ένας οργανισμός που βρίσκεται διαρκώς σε εξέλιξη.

Κώστας : Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι το Bizrupt είναι ένας οργανισμός που προέρχεται από την ίδια την κοινότητα και απευθύνεται στην κοινότητα. Για εμάς αυτό σημαίνει ότι προσπαθούμε διαρκώς να αφουγκραζόμαστε τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ανθρώπων που βρίσκονται κοντά μας, παρακολουθούν τις δράσεις μας και συμμετέχουν σε όσα δημιουργούμε.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία προσπαθούμε να σχεδιάζουμε ουσιαστικές πρωτοβουλίες, που μπορούν πραγματικά να βοηθήσουν τους ανθρώπους να εξελιχθούν και να επιταχύνουν τη δική τους πορεία. Γιατί πιστεύουμε ότι το πρώτο βήμα είναι να δούμε πώς καλλιεργούνται οι δεξιότητες των ανθρώπων και πώς αυτές οι δεξιότητες μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία ομάδων, οι οποίες με τη σειρά τους μπορούν να αναπτύξουν ιδέες με προοπτική.

Για εμάς, λοιπόν, η ίδια η κοινότητα είναι η βασική πηγή έμπνευσης και ενέργειας. Οι άνθρωποι που βρίσκονται γύρω από το Bizrupt αποτελούν τη δύναμη τόσο του οργανισμού όσο και των δράσεών του. Γι’ αυτό και ο χώρος που έχουμε δημιουργήσει λειτουργεί ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: φιλοξενεί πρωτοβουλίες που υλοποιούμε εμείς, αλλά ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα και σε άλλους ανθρώπους να αξιοποιήσουν τον χώρο και να κάνουν πράξη τις δικές τους ιδέες και δράσεις.

Υπάρχει αρκετή ενημέρωση και πρόσβαση των νέων σε τέτοιου είδους προγράμματα ή πιστεύετε ότι υπάρχει ακόμα έλλειψη πληροφόρησης;

Αλεξάνδρα : Το βασικό ερώτημα είναι ένα: πού αναζητούν οι νέοι την πληροφορία. Αν καταφέρουμε να εντοπίσουμε τα σημεία όπου στρέφονται για ενημέρωση, τότε μπορούμε και να τους προσεγγίσουμε πιο ουσιαστικά, αναδεικνύοντας τις ευκαιρίες που ήδη υπάρχουν.

Για εμάς, ένας από τους πιο σημαντικούς διαύλους είναι το πανεπιστήμιο. Μέσα από τα πανεπιστημιακά ιδρύματα υπάρχει άμεση πρόσβαση σε νέους ανθρώπους, οι οποίοι μπορούν να ενημερωθούν για δράσεις, προγράμματα και πρωτοβουλίες που τους αφορούν.

Παράλληλα, επιδιώκουμε να δημιουργούμε ένα ευρύ δίκτυο συνεργασιών με φορείς και οργανισμούς, ώστε το μήνυμα να φτάνει σε όσο το δυνατόν περισσότερους. Μέσα από αυτές τις συνέργειες, αυξάνονται τα «σημεία επαφής» και οι ευκαιρίες για τους νέους να μας ανακαλύψουν, να ενημερωθούν και τελικά να συμμετάσχουν.

Η σωστή επιλογή διαύλων επικοινωνίας είναι καθοριστική, γιατί δεν αρκεί να υπάρχουν οι ευκαιρίες — πρέπει και να φτάνουν εκεί όπου πραγματικά βρίσκεται το κοινό που τις χρειάζεται.

Πόσο σημαντική είναι η χρηματοδότηση για να στηριχθεί ένα νεοφυές εγχείρημα;

Κώστας : Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση, γιατί συχνά θεωρούμε ότι η χρηματοδότηση είναι το πρώτο και βασικό στοιχείο για να ξεκινήσει μια επιχειρηματική ιδέα. Στην πραγματικότητα όμως, μέσα από την εμπειρία μας, έχουμε διαπιστώσει ότι πριν μιλήσουμε για χρήματα πρέπει να δούμε τι ακριβώς χρειάζεται μια ιδέα για να ξεκινήσει και ποια είναι τα πραγματικά της βήματα στα πρώτα στάδια.

Στη συνέχεια μπορούμε να εξετάσουμε ποιες είναι οι ανάγκες που πρέπει να καλυφθούν οικονομικά, ώστε η δραστηριότητα να μπορέσει να αναπτυχθεί. Τα δεδομένα σήμερα έχουν αλλάξει αρκετά. Για να δοκιμάσει κάποιος την ιδέα του και να αρχίσει να λαμβάνει την πρώτη ανατροφοδότηση από πιθανούς πελάτες, δεν χρειάζεται απαραίτητα ένα μεγάλο κεφάλαιο. Υπάρχουν πλέον πολλά προσιτά ή ακόμη και δωρεάν εργαλεία που επιτρέπουν σε έναν άνθρωπο να δοκιμάσει την ιδέα του στην πράξη και να δει αν μπορεί να σταθεί στην αγορά.

Αυτό ακριβώς προσπαθούμε να προσφέρουμε μέσα από τα προγράμματα που σχεδιάζουμε και υλοποιούμε: τη δυνατότητα οι άνθρωποι να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις, τα εργαλεία και τη δικτύωση που χρειάζονται, ώστε να μπορέσουν να δοκιμάσουν τις ιδέες τους με όσο το δυνατόν μικρότερο κόστος, χρόνο και ρίσκο.

Με άλλα λόγια, προσπαθούμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να περάσουν από τη θεωρία στην πράξη, μέσα σε ένα περιβάλλον που επιτρέπει τον πειραματισμό και ακόμη και την αποτυχία, αλλά με όσο το δυνατόν πιο ασφαλή τρόπο.

Μπορούμε να μιλήσουμε για κάποιο ποσοστό επιτυχίας ή να αναφέρουμε συγκεκριμένα στοιχεία;

Κώστας : Πριν μιλήσουμε για ποσοστά επιτυχίας, θα έλεγα ότι είναι πιο ουσιαστικό να δούμε πόσες ιδέες καταφέρνουν τελικά να υλοποιηθούν. Σε αυτό το επίπεδο μπορούμε να μοιραστούμε κάτι πολύ θετικό: μέσα από τα προγράμματα που υλοποιούμε, οι επιχειρήσεις που έχουν υποστηριχθεί από εμάς και έχουν καταφέρει να ξεκινήσουν φτάνουν περίπου τις 150. Είναι ένας αριθμός που συνεχώς αυξάνεται και μας χαροποιεί ιδιαίτερα.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι πολλές από αυτές τις επιχειρήσεις δεν ξεκίνησαν με χρηματοδότηση. Με βάση τα δεδομένα που έχουμε, αρκετές κατάφεραν να μπουν σε λειτουργία αξιοποιώντας άλλους τρόπους, χωρίς να χρειαστεί απαραίτητα εξωτερική οικονομική στήριξη.

Αυτό που παρατηρούμε έντονα, ειδικά μέσα από τη συνεργασία μας με νέους ανθρώπους, είναι ότι πολλές φορές δεν γνωρίζουν ακριβώς τι σημαίνει επιχειρηματικότητα ή τι σημαίνει να ξεκινά κανείς τη δική του επιχείρηση. Δεν είναι πάντα ξεκάθαρο πότε είναι η κατάλληλη στιγμή ή σε ποια φάση της ζωής τους θα μπορούσαν να το επιχειρήσουν.

Γι’ αυτό προσπαθούμε να δημιουργούμε ένα ασφαλές περιβάλλον, όπου οι άνθρωποι μπορούν να γνωρίσουν τον χώρο της επιχειρηματικότητας, να δοκιμάσουν τις ιδέες τους και να δουν αν πραγματικά τους ταιριάζει. Και αν διαπιστώσουν ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για εκείνους, τότε μπορούμε να τους υποστηρίξουμε ουσιαστικά στα επόμενα στάδια της διαδρομής τους.

Αλεξάνδρα : Ο Κώστας έχει απόλυτο δίκιο. Παρατηρούμε συχνά ότι άνθρωποι που θέλουν να ξεκινήσουν μια νέα επιχείρηση δεν έχουν πάντα ξεκάθαρη εικόνα του προϋπολογισμού που απαιτείται, είτε για την εκκίνηση είτε ακόμη και για τον πρώτο χρόνο λειτουργίας. Όταν όμως μπαίνουμε στη διαδικασία να υπολογίσουμε πιο συγκεκριμένα τα κόστη και να δούμε τι πραγματικά χρειάζεται για να ξεκινήσει μια δραστηριότητα, αρκετές φορές διαπιστώνουν ότι τελικά η ανάγκη για χρηματοδότηση δεν είναι τόσο μεγάλη όσο αρχικά πίστευαν.

Φυσικά υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η χρηματοδότηση είναι απαραίτητη. Για παράδειγμα, όταν μια επιχείρηση χρειάζεται εξοπλισμό ή μηχανήματα για να λειτουργήσει, ή όταν απαιτείται η στελέχωση με περισσότερα άτομα. Σε τέτοιες περιπτώσεις η οικονομική στήριξη είναι σημαντική και μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο για να μπορέσει μια ιδέα να υλοποιηθεί.

Η αλήθεια είναι ότι η πρόσβαση σε κεφάλαια δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα για νέους ανθρώπους που βρίσκονται στην αρχή της επαγγελματικής τους διαδρομής, και ακόμη περισσότερο συχνά για γυναίκες που επιχειρούν να ξεκινήσουν κάτι δικό τους.

Υπάρχουν όμως διαφορετικοί τρόποι χρηματοδότησης μιας νέας ιδέας. Πολύ συχνά συναντάμε ανθρώπους που έχουν μια ενδιαφέρουσα σκέψη, αλλά δεν την έχουν ακόμη δομήσει ή καταγράψει σωστά. Όταν φτάνει η στιγμή να αναζητήσουν χρηματοδότηση από έναν φορέα ή έναν επενδυτή, τότε τα πράγματα γίνονται πιο απαιτητικά και χρειάζεται πολύ καλή προετοιμασία.

Σε αυτό το σημείο προσπαθούμε κι εμείς να βοηθήσουμε όσο μπορούμε, μαζί με τους μέντορες που συνεργάζονται με το Bizrupt, ώστε οι ιδέες να οργανωθούν σωστά, να παρουσιαστούν με σαφήνεια και να έχουν τις καλύτερες δυνατές προϋποθέσεις για να προχωρήσουν. Και φυσικά ευχόμαστε κάθε προσπάθεια να βρίσκει τον δρόμο της και να εξελίσσεται με επιτυχία.

Συχνά μιλάτε για την ανάγκη στήριξης της νεανικής επιχειρηματικότητας στην περιφέρεια. Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να ξεκινήσει ένας νέος επιχειρηματίας από την Κρήτη;

Αλεξάνδρα : Θα έλεγα ότι πολλές φορές δεν παίζει τόσο μεγάλο ρόλο το πού βρίσκεται κάποιος, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για δραστηριότητες που μπορούν να λειτουργήσουν κυρίως online. Αν πρόκειται για προϊόντα ή υπηρεσίες που διατίθενται μέσω διαδικτύου, τότε στην πραγματικότητα το σημείο εκκίνησης δεν περιορίζει απαραίτητα το πού μπορεί να φτάσει μια ιδέα.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το περιβάλλον και το δίκτυο υποστήριξης που υπάρχει γύρω από έναν νέο επιχειρηματία. Δηλαδή αν έχει πρόσβαση σε ανθρώπους που μπορούν να τον καθοδηγήσουν, σε μέντορες, σε δομές υποστήριξης ή ακόμη και σε ευκαιρίες χρηματοδότησης. Αν αυτά δεν υπάρχουν στο περιβάλλον όπου βρίσκεται, τότε τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα.

Αν μιλήσουμε ειδικά για την Κρήτη σήμερα, η κατάσταση είναι αρκετά καλή, ιδιαίτερα σε σχέση με τα πρώτα χρόνια που ξεκινήσαμε κι εμείς τη δράση μας. Πλέον υπάρχουν υποστηρικτικές δομές, προγράμματα mentoring και πρωτοβουλίες — τόσο από εμάς όσο και από άλλους φορείς — που ενισχύουν τη νεανική επιχειρηματικότητα αλλά και την επιχειρηματικότητα γενικότερα. Αυτό βοηθά τον κόσμο να εξοικειώνεται με έννοιες που είναι πολύ σημαντικές για την ανάπτυξη μιας ιδέας.

Ειδικά για επιχειρήσεις που σχετίζονται περισσότερο με τον ψηφιακό κόσμο, αν υπάρχει ένα οικοσύστημα που τις υποστηρίζει, τότε το πού βρίσκεται κάποιος δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Αν όμως μιλάμε για δραστηριότητες που έχουν πιο παραδοσιακή ή παραγωγική βάση — όπως παραγωγή, μηχανήματα, κατασκευές ή το άνοιγμα ενός φυσικού καταστήματος — τότε σαφώς η τοποθεσία παίζει πολύ πιο σημαντικό ρόλο.

Σε κάθε περίπτωση, η Κρήτη διαθέτει ένα αρκετά προνομιακό περιβάλλον. Δεν παρουσιάζει τις δυσκολίες που συναντά κανείς σε άλλες περιοχές της περιφέρειας. Είναι ένα μεγάλο νησί, με δυναμική οικονομία και αρκετά πλεονεκτήματα. Θα έλεγα λοιπόν ότι σήμερα προσφέρει ένα αρκετά θετικό περιβάλλον για να ξεκινήσει κάποιος κάτι δικό του — ίσως όχι το ιδανικό, αλλά σίγουρα πολύ ενθαρρυντικό.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που συναντούν οι νέοι και οι νέες που απευθύνονται σε εσάς για να υλοποιήσουν την ιδέα τους;

Αλεξάνδρα : Θα έλεγα ότι, σε μεγάλο βαθμό, το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι ο ίδιος ο εαυτός τους και η δυσκολία να αποφασίσουν τι πραγματικά θέλουν να κάνουν. Δυστυχώς, τόσο η δική μας γενιά όσο και οι επόμενες δεν έχουν μεγαλώσει με την κουλτούρα του ρίσκου ή με την εξοικείωση με τις δύσκολες αποφάσεις.

Συναντάμε συχνά ανθρώπους — γυναίκες και άντρες — που έρχονται με πολύ ενδιαφέρουσες και αξιόλογες ιδέες, οι οποίες θα μπορούσαν πραγματικά να εξελιχθούν σε επιχειρήσεις. Ωστόσο, στο τέλος πολλοί διστάζουν να κάνουν το επόμενο βήμα, κυρίως γιατί φοβούνται να πάρουν το ρίσκο, όπως για παράδειγμα να αφήσουν μια υπάρχουσα δουλειά για να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση.

Μαζί με το ρίσκο έρχεται και ο φόβος της αποτυχίας. Δυστυχώς έχουμε μεγαλώσει σε μια κοινωνία όπου η αποτυχία συχνά στιγματίζεται και ο άνθρωπος που αποτυγχάνει μπορεί να γίνει εύκολα αντικείμενο κριτικής. Αυτό δημιουργεί έναν επιπλέον ψυχολογικό φραγμό για πολλούς ανθρώπους.

Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε μέσα από τα προγράμματά μας είναι να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να δουν το ρίσκο και την αποτυχία ως μέρος της διαδικασίας μάθησης και εξέλιξης. Συζητάμε πολύ για τις δεξιότητες που χρειάζεται ένας επιχειρηματίας και μία από αυτές είναι ακριβώς η ικανότητα να παίρνει ρίσκα και να διαχειρίζεται τις δυσκολίες.

Μάλιστα, τον τελευταίο χρόνο έχουμε προσθέσει στα προγράμματα δεξιοτήτων και ένα ειδικό session που αφορά το stress management. Συνεργαζόμαστε με ψυχολόγο, η οποία βοηθά τους συμμετέχοντες να κατανοήσουν πώς μπορούν να διαχειριστούν το άγχος που δημιουργείται σε ένα εργασιακό ή επιχειρηματικό περιβάλλον. Δεν είναι λίγοι αυτοί που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος — θα έλεγα περίπου πέντε στους είκοσι συμμετέχοντες — και γι’ αυτό θεωρούμε πολύ σημαντικό να υπάρχει και αυτή η υποστήριξη.

Κώστας : Νομίζω ότι ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο είναι η έλλειψη βασικών επιχειρηματικών γνώσεων. Πολλοί άνθρωποι έχουν μια πολύ καλή ιδέα, όμως δεν γνωρίζουν πώς να τη δομήσουν σωστά ή πώς να τη μετατρέψουν σε ένα συγκεκριμένο πλάνο υλοποίησης.

Συχνά δυσκολεύονται να βάλουν την ιδέα τους σε μια σειρά, να οργανώσουν τα βήματα που απαιτούνται και να κατανοήσουν πώς μπορεί να εξελιχθεί σε μια βιώσιμη επιχειρηματική δραστηριότητα. Εκτός από τις γνώσεις, τους λείπουν αρκετές φορές και τα κατάλληλα εργαλεία που μπορούν να τους βοηθήσουν να προχωρήσουν πιο οργανωμένα σε αυτή τη διαδικασία.

Γι’ αυτό το κομμάτι της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μέσα από τα προγράμματα που υλοποιούμε είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Μέσα από αυτά οι συμμετέχοντες αποκτούν τις βασικές γνώσεις που χρειάζονται, αλλά και την απαραίτητη καθοδήγηση, ώστε να μπορέσουν να οργανώσουν καλύτερα τις ιδέες τους και να κάνουν τα πρώτα ουσιαστικά βήματα προς την υλοποίησή τους.

Πώς συμβάλλουν δράσεις όπως τα Open Coffee Heraklion ή τα Fuckup Nights στη δημιουργία μιας κουλτούρας επιχειρηματικότητας;

Αλεξάνδρα : Καταρχάς, και τα δύο είναι εκδηλώσεις που βασίζονται σε ομιλίες και networking, δημιουργώντας έναν χώρο όπου οι άνθρωποι μπορούν να συναντηθούν, να ανταλλάξουν εμπειρίες και να γνωρίσουν διαφορετικές πτυχές της επιχειρηματικότητας.

Το κομμάτι των ομιλιών έχει κυρίως χαρακτήρα έμπνευσης, ίσως περισσότερο από καθαρά ενημερωτικό. Στο Open Coffee Heraklion υπάρχει βέβαια και ένα στοιχείο ενημέρωσης, καθώς συχνά φιλοξενούμε οργανισμούς που υποστηρίζουν την επιχειρηματικότητα, διαγωνισμούς ή άλλες πρωτοβουλίες. Ωστόσο, ο βασικός του στόχος είναι να εμπνεύσει τους ανθρώπους μέσα από πραγματικές ιστορίες και παραδείγματα.

Μέσα από αυτές τις συναντήσεις παρουσιάζονται καλές πρακτικές από νεοφυείς επιχειρήσεις, startups και τεχνολογικές εταιρείες, δίνοντας την ευκαιρία στο κοινό να ακούσει εμπειρίες, να παραδειγματιστεί και να δει πώς μια ιδέα μπορεί να εξελιχθεί στην πράξη. Προσωπικά θα ήθελα να βλέπουμε ακόμη περισσότερες γυναίκες ομιλήτριες, γιατί η παρουσία τους παραμένει σχετικά περιορισμένη.

Από την άλλη πλευρά, τα Fuckup Nights είναι εκδηλώσεις αφιερωμένες στην αποτυχία. Εκεί άνθρωποι από τον επιχειρηματικό χώρο μοιράζονται ανοιχτά ιστορίες επαγγελματικών αποτυχιών — στιγμές όπου κάτι δεν πήγε όπως το είχαν σχεδιάσει. Μέσα από αυτές τις αφηγήσεις, το κοινό αντιλαμβάνεται ότι η αποτυχία είναι ένα φυσικό κομμάτι της πορείας και όχι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε.

Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλουμε στο να απομυθοποιηθεί ο φόβος της αποτυχίας και να ενθαρρυνθούν περισσότεροι άνθρωποι να πάρουν ρίσκα και να δοκιμάσουν τις ιδέες τους. Στην ουσία, και οι δύο δράσεις βοηθούν να μιλάμε περισσότερο για την επιχειρηματικότητα — και μάλιστα από μια οπτική που μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν ήταν τόσο συνηθισμένη.

Κώστας : Όπως ανέφερε και η Αλεξάνδρα, τέτοιου είδους εκδηλώσεις συμβάλλουν ουσιαστικά στην ενίσχυση του επιχειρηματικού «θάρρους» και δίνουν το κίνητρο στον κόσμο να δοκιμάσει να υλοποιήσει τις δικές του ιδέες — είτε πρόκειται για νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες είτε για εξέλιξη υφιστάμενων.

Πολλοί άνθρωποι έχουν ήδη επαγγελματική εμπειρία ή δραστηριοποιούνται σε έναν χώρο και μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες βρίσκουν την ευκαιρία να δουν διαφορετικά τη δουλειά τους και να προσπαθήσουν να καινοτομήσουν μέσα σε αυτήν.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το κομμάτι της δικτύωσης. Η δυνατότητα οι άνθρωποι να έρθουν κοντά, να ανακαλύψουν κοινά σημεία και «χημεία» μεταξύ τους, μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ομάδων και νέων συνεργασιών. Αυτό, άλλωστε, αποτελεί και μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις: το κομμάτι της συνεργατικότητας και της ομαδικότητας, όχι μόνο στην Κρήτη αλλά γενικότερα.

Από μικρή ηλικία, δεν έχουμε μάθει να λειτουργούμε ομαδικά με στόχο ένα κοινό αποτέλεσμα, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική τη δημιουργία ευκαιριών όπου άνθρωποι με κοινά ενδιαφέροντα — ειδικά στον χώρο της επιχειρηματικότητας — μπορούν να συναντηθούν, να συζητήσουν, να ανταλλάξουν ιδέες και, ενδεχομένως, να προχωρήσουν ένα βήμα παραπέρα, συνεργαζόμενοι για την υλοποίησή τους.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία που προέκυψαν από την αρχή, ιδιαίτερα μέσα από το Open Coffee, ήταν το εξής: άνθρωποι που κινούνταν στον ίδιο χώρο και βρίσκονταν σε σχετικά συχνή επαφή, δεν είχαν μέχρι τότε βρει την ευκαιρία να μιλήσουν ουσιαστικά μεταξύ τους — για το τι κάνουν, τι ονειρεύονται ή ποιες ιδέες θέλουν να εξελίξουν.

Ποιο είναι το προφίλ των ανθρώπων που έρχονται στο Bizrupt; Φοιτητές, νέοι επαγγελματίες, άνεργοι που θέλουν να ξεκινήσουν κάτι δικό τους;

Αλεξάνδρα : Καταρχάς, το προφίλ των συμμετεχόντων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εκάστοτε πρόγραμμα. Υπάρχουν δράσεις που απευθύνονται αποκλειστικά σε άτομα έως 35 ετών, γεγονός που καθορίζει και το ηλικιακό εύρος των συμμετεχόντων.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, συναντάμε συχνά φοιτητές, οι οποίοι διαθέτουν πολλές ιδέες και αναζητούν τον κατάλληλο δρόμο για να επιλέξουν ποια από αυτές αξίζει να εξελίξουν, καθώς και πώς μπορούν να τη μετατρέψουν σε μια βιώσιμη επιχειρηματική πρόταση. Πρόκειται για ένα μοντέλο που εμφανίζεται ιδιαίτερα συχνά στα προγράμματα νεανικής επιχειρηματικότητας.

Ωστόσο, το πιο συνηθισμένο προφίλ είναι εκείνο ενός ανθρώπου ηλικίας περίπου 30 έως 35 ετών — ή και λίγο μεγαλύτερου, ο οποίος έχει ήδη αποκτήσει επαγγελματική εμπειρία. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για στελέχη επιχειρήσεων, που έχουν φτάσει σε ένα σημείο όπου αισθάνονται έτοιμοι να κάνουν το επόμενο βήμα και να δημιουργήσουν κάτι δικό τους. Έτσι, απευθύνονται στα προγράμματα αναζητώντας καθοδήγηση, υποστήριξη και τα κατάλληλα εργαλεία για να υλοποιήσουν την ιδέα τους.

Παράλληλα, αν και λιγότερο συχνά, υπάρχουν και περιπτώσεις ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι διαθέτουν έντονο πάθος για αυτό που θέλουν να δημιουργήσουν. Πρόκειται για άτομα με πιο ώριμες ιδέες, που επιθυμούν να αξιοποιήσουν τις σύγχρονες τεχνολογίες και τα εργαλεία της επιχειρηματικότητας, ώστε να τις κάνουν πράξη.

Ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ότι στα προγράμματα αυτά παρατηρείται σχεδόν ισορροπημένη συμμετοχή ανδρών και γυναικών, με μια μικρή υπεροχή των γυναικών. Αυτό καταδεικνύει ότι η επιχειρηματικότητα δεν αποτελεί πλέον ένα πεδίο που αφορά μόνο τους άνδρες, αλλά ένα δυναμικό χώρο όπου δραστηριοποιούνται ενεργά γυναίκες σε όλες τις ηλικιακές και επαγγελματικές κατηγορίες.

Κώστας : Παράλληλα, στόχος μας είναι να λειτουργούμε ως ένας οργανισμός ανοιχτός και υποστηρικτικός προς όλους. Αν και περίπου το 90% των συμμετεχόντων στα προγράμματά μας είναι νέοι άνθρωποι, επιδιώκουμε συνειδητά να δίνουμε ευκαιρίες και σε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες να δοκιμάσουν κάτι δικό τους και να κάνουν ένα διαφορετικό επαγγελματικό βήμα.

Πολλοί από αυτούς βρίσκονται σε ένα σημείο της ζωής τους όπου αισθάνονται ότι η δημιουργία κάτι δικού τους αποτελεί το επόμενο φυσικό στάδιο της πορείας τους. Μέσα από τα προγράμματά μας, τους παρέχεται η δυνατότητα να εξερευνήσουν αυτή την επιλογή με τα κατάλληλα εργαλεία και την απαραίτητη καθοδήγηση.

Ωστόσο, μέσα από την εμπειρία μας στον πυλώνα ενίσχυσης της επιχειρηματικής κουλτούρας, διαπιστώσαμε ότι η ενασχόληση με την επιχειρηματικότητα μετά τα 18 ίσως είναι ήδη… αργά. Υπάρχει ένα σημαντικό κενό στη συνολική αντίληψη γύρω από το επιχειρείν στην Ελλάδα, το οποίο χρειάζεται να καλυφθεί από νωρίτερα.

Για τον λόγο αυτό, στρέφουμε μέρος των δράσεών μας και σε νεότερες ηλικίες, δίνοντας τη δυνατότητα σε εφήβους να έρθουν σε επαφή με την επιχειρηματικότητα πριν ακόμη επιλέξουν τον δρόμο των σπουδών τους. Μέσα από συγκεκριμένα προγράμματα, γνωρίζουν βασικές έννοιες όπως η βιώσιμη ανάπτυξη, τα σύγχρονα εργαλεία και οι πρακτικές της αγοράς, αποκτώντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τις επιλογές που έχουν μπροστά τους.

Έτσι, μπορούν να λάβουν πιο συνειδητές αποφάσεις για το μέλλον τους, έχοντας ήδη μια πρώτη ουσιαστική επαφή με τον κόσμο της επιχειρηματικότητας.

Έχετε δει ιστορίες επιτυχίας από άτομα ή ομάδες που πέρασαν από τα προγράμματά σας; Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια παραδείγματα;

Κώστας : Υπάρχουν αρκετά παραδείγματα, όμως αξίζει να σταθούμε σε εκείνα που λειτουργούν ως πραγματικές ιστορίες έμπνευσης για νέους ανθρώπους, ειδικά για όσους βρίσκονται σε περιοχές εκτός των «κλασικών» επιχειρηματικών κέντρων.

Για εμάς, ιδιαίτερη αξία έχουν οι περιπτώσεις όπου νέοι επιλέγουν να επιστρέψουν στον τόπο τους και να ξεκινήσουν από την αρχή, δημιουργώντας κάτι με ουσία και προστιθέμενη αξία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Taxidi Olive Farm της Χριστίνας Χρυσούλα, η οποία επέστρεψε από την Αθήνα στην Κάτω Ζάκρο και κατάφερε να δημιουργήσει ένα προϊόν που συγκαταλέγεται πλέον ανάμεσα στα κορυφαία εξαιρετικά παρθένα ελαιόλαδα της Κρήτης.

Η ίδια ήρθε σε εμάς σε μια περίοδο αναζήτησης, θέλοντας να βρει τον τρόπο να υλοποιήσει την ιδέα της. Σήμερα έχει αναπτύξει ένα ισχυρό και ποιοτικό brand από μια περιοχή που δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστή στον χώρο, ενώ παράλληλα έχει επηρεάσει θετικά και την τοπική παραγωγική κουλτούρα, ενθαρρύνοντας τη στροφή προς πιο βιολογικές και βιώσιμες καλλιέργειες.

Εξίσου ενδιαφέρον είναι και το παράδειγμα της ομάδας e-barber από τα Χανιά. Πρόκειται για μια ομάδα νέων, φοιτητών, που κατάφεραν να δημιουργήσουν μια υπηρεσία με πανελλαδική απήχηση, διευκολύνοντας επαγγελματίες όπως barber και κομμωτές να διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά την πελατεία τους. Ένα παράδειγμα που αποδεικνύει ότι, ανεξαρτήτως ηλικίας, με τη σωστή ιδέα και προσέγγιση μπορείς να πετύχεις πολλά.

Παράλληλα, αξίζει να αναφερθούν και επιχειρήσεις που προέκυψαν μέσα από τα προγράμματά μας και έχουν έντονο βιώσιμο προσανατολισμό, εστιάζοντας τόσο στο περιβάλλον όσο και στην κοινωνική ευημερία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Hazier Natural Skin, μιας σειράς φυσικών προϊόντων περιποίησης, που δημιουργήθηκε από δύο νέες γυναίκες οι οποίες μετέτρεψαν τη γνώση και την εξειδίκευσή τους σε καινοτόμα προϊόντα.

Μάλιστα, η προσπάθειά τους έχει ήδη αναγνωριστεί μέσα από σημαντικές διακρίσεις, αποδεικνύοντας ότι η σύνδεση της επιχειρηματικότητας με τη βιωσιμότητα μπορεί να οδηγήσει σε δυναμικές και εξελισσόμενες προοπτικές.

Τέτοιες ιστορίες είναι που αποδεικνύουν στην πράξη ότι η επιχειρηματικότητα δεν έχει γεωγραφικούς περιορισμούς — αλλά ούτε και ηλικιακούς — αρκεί να υπάρχει όραμα, υποστήριξη και διάθεση για δημιουργία.

Η τεχνολογία και το digital κομμάτι φαίνεται να κυριαρχεί στις νέες ιδέες. Πόσο χώρο αφήνει αυτό για πιο “παραδοσιακές” επιχειρηματικές δραστηριότητες;

Αλεξάνδρα : Σε γενικές γραμμές, παρατηρούμε ότι πολλοί νέοι επιλέγουν να κινηθούν προς κατευθύνσεις που τους φαίνονται πιο οικείες και «ασφαλείς». Συχνά πρόκειται για ιδέες που βασίζονται σε πιο παραδοσιακά μοντέλα, τα οποία έχουν ήδη ακούσει ή γνωρίζουν, είτε είναι καινοτόμα είτε όχι.

Έτσι, συναντάμε αρκετές προτάσεις που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, ενώ είναι σαφώς λιγότερες οι ιδέες που αφορούν το digital περιβάλλον και την τεχνολογία.

Παρόλα αυτά, υπάρχει έντονη ανάγκη για τέτοιου είδους εγχειρήματα. Αναζητούμε ενεργά ιδέες στον χώρο της τεχνολογίας και της ψηφιακής καινοτομίας, με προοπτική να εξελιχθούν σε startups, ώστε να μπορέσουμε να συνεργαστούμε με τις αντίστοιχες ομάδες και να τις υποστηρίξουμε στην ανάπτυξή τους.

Δεν είναι απόλυτα σαφές αν αυτή η τάση οφείλεται στο οικοσύστημα της Κρήτης ή αν αποτελεί ένα γενικότερο φαινόμενο στην Ελλάδα. Πρόκειται για κάτι που δεν έχει διερευνηθεί σε βάθος, ούτε έχει συγκριθεί συστηματικά με άλλους οργανισμούς του χώρου.

Ωστόσο, αυτό που γίνεται ξεκάθαρο είναι ότι υπάρχει χώρος για όλους — τόσο για πιο παραδοσιακές επιχειρηματικές ιδέες όσο και για καινοτόμες, τεχνολογικές προσεγγίσεις. Το ζητούμενο είναι να ενισχυθεί η ποικιλία και να δοθούν περισσότερα κίνητρα για ανάπτυξη ιδεών σε όλους τους τομείς.

Κώστας : Αξίζει, ωστόσο, να τονιστεί ότι το digital στοιχείο μπορεί να λειτουργήσει ως καταλυτικός παράγοντας για κάθε επιχειρηματική ιδέα, ανεξαρτήτως κλάδου ή αντικειμένου. Είτε πρόκειται για παραδοσιακές δραστηριότητες είτε για πιο σύγχρονες μορφές επιχειρηματικότητας, η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση εξέλιξης και ανταγωνιστικότητας.

Ιδιαίτερα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, οι δυνατότητες που προσφέρονται είναι τεράστιες. Ένα ευρύ φάσμα εργαλείων μπορεί να υποστηρίξει ουσιαστικά κάθε λειτουργία μιας επιχείρησης — από τη διαχείριση πελατών και τη βελτιστοποίηση διαδικασιών, μέχρι την ανάπτυξη προϊόντων, το marketing και τη συνολική στρατηγική.

Το digital, λοιπόν, δεν αποτελεί απλώς έναν ξεχωριστό τομέα, αλλά έναν πολύτιμο σύμμαχο που μπορεί να ενισχύσει και να αναβαθμίσει οποιαδήποτε επιχειρηματική προσπάθεια, δίνοντας νέες δυνατότητες και ανοίγοντας δρόμους για καινοτομία.

Αν έπρεπε να δώσετε μία μόνο συμβουλή σε έναν νέο/μια νέα που ξεκινάει σήμερα στην Κρήτη με μια επιχειρηματική ιδέα, ποια θα ήταν;

Αλεξάνδρα : Θα του έλεγα, πάνω απ’ όλα, να γνωρίζει ξεκάθαρα τι θέλει να δημιουργήσει, σε ποιον απευθύνεται και ποια αξία προσφέρει. Αν έχει απαντήσει σε αυτά τα τρία βασικά ερωτήματα, τότε έχει ήδη κάνει το πιο σημαντικό βήμα.

Από εκεί και πέρα, το καθοριστικό στοιχείο είναι η επιμονή. Να μην τα παρατήσει, ακόμα κι όταν τα πράγματα δυσκολεύουν. Γιατί, αν συνεχίσει με συνέπεια και πίστη σε αυτό που κάνει, στο τέλος θα τα καταφέρει.

Κώστας : Θα συμφωνήσω, όμως ακόμη πιο σημαντικό είναι να βρει κανείς κάτι που πραγματικά τον παθιάζει και να είναι διατεθειμένος να επιμείνει μέχρι να το πετύχει.

Συχνά βλέπουμε ανθρώπους που έρχονται με μια ιδέα, αλλά με την πρώτη δυσκολία κάνουν πίσω. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι η επιχειρηματικότητα δεν είναι μια δουλειά «8 με 4». Δεν είναι κάτι που τελειώνει όταν κλείσεις τον υπολογιστή ή φύγεις από το γραφείο.

Απαιτεί συνεχή ενασχόληση, σκέψη και εξέλιξη. Πρέπει να είσαι διαρκώς πάνω στην ιδέα σου, να την εξετάζεις, να την προσαρμόζεις και να αναζητάς τρόπους να την αναπτύξεις.

Γιατί στο τέλος, αυτό που κάνει τη διαφορά δεν είναι μόνο η ιδέα — αλλά η αντοχή, η επιμονή και το πάθος να την πας μέχρι εκεί που αξίζει.

Πώς βλέπετε την Κρήτη σε 10 χρόνια από πλευράς καινοτομίας και επιχειρηματικότητας;

Αλεξάνδρα : Να πω πώς θα ήθελα να τη βλέπω και όχι πώς είναι σήμερα; (γέλια). Θα ήθελα πραγματικά να δούμε στην Κρήτη την έλευση περισσότερων μεγάλων επιχειρήσεων. Είναι κάτι που συζητάμε συχνά και πιστεύω ότι το τοπικό οικοσύστημα το έχει ανάγκη, ώστε να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο η κουλτούρα γύρω από την επιχειρηματικότητα.

Η παρουσία μεγάλων εταιρειών μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη δημιουργία ικανών στελεχών, τα οποία στη συνέχεια θα εξελιχθούν στους μελλοντικούς επιχειρηματίες του τόπου. Παράλληλα, δίνει στους ανθρώπους την ευκαιρία να δουν την επιχειρηματικότητα με μια διαφορετική ματιά και να αποκτήσουν πολύτιμη εμπειρία.

Δεν είναι μόνο θέμα δημιουργίας θέσεων εργασίας· είναι κυρίως θέμα νοοτροπίας και εξέλιξης του οικοσυστήματος.

Και σε ένα επόμενο στάδιο, αφού αυτό το οικοσύστημα ωριμάσει και ενισχυθεί, θα ήθελα να δούμε την ανάπτυξη ακόμη περισσότερων startups, όχι μόνο μέσα από πανεπιστημιακά ιδρύματα ή φορείς όπως το ΙΤΕ, αλλά και ανεξάρτητα από αυτά.

Υπάρχει ανάγκη να δημιουργηθούν συνθήκες που θα ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να καινοτομήσουν και εκτός των δομημένων πλαισίων, να πάρουν πρωτοβουλίες και να φέρουν νέες ιδέες στην πράξη.

Κώστας : Συμφωνώ απόλυτα με αυτό που ανέφερε η Αλεξάνδρα. Από τη μία πλευρά, είναι σημαντικό να έρθουν περισσότερες μεγάλες επιχειρήσεις στην Κρήτη. Από την άλλη, εξίσου κρίσιμο είναι να ενισχυθούν και οι υγιείς επιχειρήσεις που ήδη δραστηριοποιούνται στον τόπο.

Επιχειρήσεις που λειτουργούν σωστά και έχουν ανθρώπους στο «τιμόνι» τους, οι οποίοι εμπνέουν και παρακινούν. Γιατί αυτό είναι μια ισχυρή κινητήριος δύναμη: να βλέπει ένας νέος ανθρώπους γύρω του να δημιουργούν και να θέλει να τους μοιάσει, να δοκιμάσει κι εκείνος τον δρόμο της επιχειρηματικότητας.

Παράλληλα, χρειάζεται να δούμε πιο έντονα τη μετάβαση της ερευνητικής αριστείας σε επιχειρηματική καινοτομία. Πρόκειται για έναν τομέα όπου υπάρχει σημαντικό έλλειμμα, παρά το υψηλό επίπεδο γνώσης και έρευνας που διαθέτουμε.

Ο στόχος, λοιπόν, είναι να διαμορφωθεί ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα: με μεγάλες επιχειρήσεις, υγιείς τοπικές εταιρείες και δυναμικές startups. Ένα περιβάλλον που θα δίνει στους ανθρώπους λόγους να παραμείνουν στην Κρήτη, να δημιουργήσουν, να εξελιχθούν και να παράγουν αξία.

Αυτό ήταν και το όραμα πίσω από τη δημιουργία του Bizrupt: να τεθούν οι βάσεις και οι προϋποθέσεις για να προσελκύονται επιχειρήσεις — μικρές ή μεγάλες — και να βρίσκουν εδώ το κατάλληλο έδαφος για ανάπτυξη. Ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι μπορούν είτε να εργαστούν σε υγιείς οργανισμούς είτε να κάνουν το επόμενο βήμα και να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση.

Ένα οικοσύστημα με περισσότερες startups, με επιτυχίες που θα φέρνουν νέες επιτυχίες — μια θετική «αλυσίδα» εξέλιξης. Και ήδη, μέσα στα οκτώ χρόνια λειτουργίας του Bizrupt, αρχίζουν να διαφαίνονται τα πρώτα αποτελέσματα.

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη κομμάτια που λείπουν. Ένα από αυτά είναι η παρουσία περισσότερων ιδιωτών επενδυτών που να εστιάζουν στο τοπικό οικοσύστημα. Εξίσου σημαντικός είναι και ο ρόλος των μεντόρων — ανθρώπων με εμπειρία, που μπορούν να καθοδηγήσουν, να μοιραστούν γνώση και να στηρίξουν ουσιαστικά τη νέα γενιά επιχειρηματιών.

Γιατί, τελικά, η ανάπτυξη ενός οικοσυστήματος δεν είναι αποτέλεσμα μίας μόνο δράσης, αλλά μιας συλλογικής προσπάθειας που βασίζεται στη συνεργασία, την έμπνευση και τη συνεχή υποστήριξη.

Τι έχετε μάθει εσείς προσωπικά μέσα από την πορεία του Bizrupt και τη συνεργασία με νέους ανθρώπους;

Αλεξάνδρα : Η αλήθεια είναι ότι προσπαθούμε πάντα να βλέπουμε τη θετική πλευρά των πραγμάτων, ωστόσο η πραγματικότητα έχει αρκετές δυσκολίες.

Μέσα από αυτή τη διαδρομή, έχουμε μάθει δύο πολύ σημαντικά πράγματα. Το πρώτο είναι η ευελιξία. Η ικανότητα να προσαρμοζόμαστε σε νέες συνθήκες, να διαχειριζόμαστε το απρόβλεπτο και να λειτουργούμε με δεδομένο ότι — πλέον — το ρίσκο βρίσκεται σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο. Σήμερα, όταν ξεκινάμε ένα πρόγραμμα, είμαστε ουσιαστικά προετοιμασμένοι για όλα τα ενδεχόμενα. Ξέρουμε ότι πολλά μπορεί να μην πάνε όπως τα έχουμε σχεδιάσει — και αυτό είναι κάτι που μάθαμε μέσα από την εμπειρία, συχνά με τον δύσκολο τρόπο.

Το δεύτερο, και εξίσου σημαντικό, είναι ότι οι άνθρωποι για να μπορέσουν να εξελιχθούν και να εκφραστούν, χρειάζονται ένα ασφαλές περιβάλλον. Γι’ αυτό πλέον φροντίζουμε, από την αρχή κάθε προγράμματος, να θέτουμε ξεκάθαρα όρια και κανόνες, ώστε να διασφαλίζεται ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης και σεβασμού.

Έχουν υπάρξει περιπτώσεις όπου προέκυψαν ζητήματα μεταξύ συμμετεχόντων, που δεν είχαν προβλεφθεί, και βρεθήκαμε μπροστά σε καταστάσεις που δεν ήταν εύκολο να διαχειριστούμε. Αυτές οι εμπειρίες μάς οδήγησαν στο να οργανώσουμε πιο συστηματικά τον τρόπο λειτουργίας μας.

Σήμερα, κάθε δράση συνοδεύεται από έναν σαφώς διατυπωμένο κανονισμό, ο οποίος κοινοποιείται από την αρχή και υπενθυμίζεται τακτικά, ώστε όλοι να γνωρίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούμε. Γιατί μόνο μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας μπορούν οι άνθρωποι να «ανοίξουν», να συνεργαστούν και να δημιουργήσουν.

Κώστας : Στην προσπάθειά μας να διαμορφώσουμε ένα πραγματικά ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον, θεωρούμε ότι ένα από τα πιο βασικά στοιχεία είναι η ενσυναίσθηση.

Για εμάς, είναι πολύ σημαντικό να μπορούμε να κατανοήσουμε πώς σκέφτεται ο κάθε άνθρωπος, τι μπορεί να βιώνει και ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζει. Η αλήθεια είναι ότι δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία — και αυτό είναι κάτι που πολλές φορές παραβλέπεται.

Γι’ αυτόν τον λόγο, τόσο στα προγράμματα όσο και στις εκδηλώσεις μας, προσπαθούμε να προσεγγίζουμε κάθε συμμετέχοντα με τρόπο που λαμβάνει υπόψη το σύνολο της προσωπικότητάς του: το προφίλ του, την ηλικία του, το φύλο του, τις προτιμήσεις και τις εμπειρίες του.

Η προσέγγισή μας είναι όσο το δυνατόν πιο συμπεριληπτική, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου όλοι μπορούν να αισθάνονται άνετα να εκφραστούν, να εμπιστευτούν τη διαδικασία και να αποκομίσουν ουσιαστικά οφέλη.

Πιστεύουμε ότι αυτό αποτελεί ένα από τα βασικά μας πλεονεκτήματα — μια αξία που μας χαρακτηρίζει ως οργανισμό και μας διαφοροποιεί, ενισχύοντας την ποιότητα της εμπειρίας που προσφέρουμε.

Πιστεύετε ότι η επιχειρηματικότητα μπορεί να είναι “τρόπος ζωής” και όχι μόνο επάγγελμα;

Αλεξάνδρα : Η επιχειρηματικότητα, για μένα, μπορεί να είναι μόνο τρόπος ζωής (γέλια). Σχετίζεται άμεσα με όλα όσα έχουμε συζητήσει. Αν δεν το αγαπάς πραγματικά, δεν πρόκειται να φτάσεις πολύ ψηλά. Και για να το αγαπάς, σημαίνει ότι είναι κομμάτι του εαυτού σου — άρα και κομμάτι της καθημερινότητάς σου. Δεν είναι απλώς μια δουλειά «9 με 5» που τελειώνει όταν φύγεις από το γραφείο.

Το βλέπω και στην προσωπική μου ζωή. Ακόμα και στο σπίτι, με τον σύζυγό μου, συζητάμε θέματα που σχετίζονται με τη δουλειά — πώς να διαχειριστώ μια κατάσταση, τι θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, ποιες είναι οι επόμενες κινήσεις. Είναι κάτι που σε ακολουθεί, γιατί σε αφορά βαθιά.

Από την άλλη, αν κάποιος είναι ικανοποιημένος απλώς με το να έχει μια επιχείρηση που του εξασφαλίζει τα προς το ζην, χωρίς να θέλει να εξελιχθεί ή να φτάσει πιο ψηλά, τότε ίσως να μην το βιώνει ως τρόπο ζωής — και αυτό είναι απολύτως σεβαστό.

Όμως για όσους θέλουν να προχωρήσουν, να εξελιχθούν και να δημιουργήσουν κάτι μεγαλύτερο, η επιχειρηματικότητα δεν είναι απλώς επάγγελμα. Είναι στάση ζωής.

Κώστας : Νομίζω ότι η επιχειρηματικότητα είναι και ένα είδος lifestyle. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, θέμα προσωπικής επιλογής.

Υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν να κινηθούν στον χώρο των startups, δουλεύοντας εντατικά από το πρωί μέχρι το βράδυ, κυνηγώντας χρηματοδοτήσεις και έχοντας ένα μεγάλο όραμα για το μέλλον. Από την άλλη, υπάρχουν και εκείνοι που επιθυμούν μια πιο «ισορροπημένη» προσέγγιση — να δημιουργήσουν μια επιχείρηση που λειτουργεί σε συγκεκριμένα πλαίσια, με συγκεκριμένες ώρες, και που τους προσφέρει ένα εισόδημα που τους καλύπτει. Και αυτό είναι απόλυτα θεμιτό.

Ωστόσο, ανεξάρτητα από το μοντέλο που θα επιλέξει κάποιος, το επιχειρείν παραμένει τρόπος ζωής. Ακόμα και σε πιο «σταθερές» μορφές επιχειρηματικότητας, απαιτούνται δεξιότητες, προσαρμοστικότητα και συνεχής εξέλιξη.

Η αγορά δεν μένει ποτέ στάσιμη. Οι ανάγκες, οι τάσεις και οι προτιμήσεις των καταναλωτών αλλάζουν διαρκώς. Όποιος δεν ακολουθεί αυτή την εξέλιξη, μένει πίσω. Με έναν τρόπο, το επιχειρηματικό περιβάλλον λειτουργεί σαν ένα πεδίο συνεχούς ανταγωνισμού, ανεξαρτήτως επιπέδου.

Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να υπάρχει περιέργεια, διορατικότητα και διαρκής αναζήτηση. Να αναρωτιέσαι τι έρχεται μετά, πώς μπορείς να εξελίξεις αυτό που έχεις δημιουργήσει, πώς μπορείς να διευρύνεις την αγορά σου και να κάνεις τη δουλειά σου πιο αποδοτική.

Γιατί, τελικά, ο στόχος δεν είναι μόνο η ανάπτυξη της επιχείρησης, αλλά και η δημιουργία ενός καλύτερου, πιο ποιοτικού χρόνου ζωής — και εκεί ακριβώς βρίσκεται η ουσία του επιχειρείν.

Ποια είναι η ομάδα που βρίσκεται πίσω από το Bizrupt και δίνει καθημερινά ζωή σε αυτό το εγχείρημα;

Αλεξάνδρα : Το Bizrupt δεν είναι μόνο ο Κώστας κι εγώ· είναι μια ζωντανή ομάδα ανθρώπων που μοιράζονται το ίδιο πάθος για την κοινωνική προσφορά και την καινοτομία.

Την ομάδα μας συμπληρώνουν η Γεωργία Καλογεράκη, που δίνει φωνή και ρυθμό στη digital επικοινωνία μας, η Εύα Κουτάντου, η οποία βρίσκεται σε άμεση επικοινωνία με όσους θέλουν πληροφορίες για τις υπηρεσίες του Bizrupt και φροντίζει να λειτουργούν όλα άψογα στον χώρο μας, η Μαρία Βασσάκη, που επιμελείται τις λεπτομέρειες υλοποίησης των projects μας, και ο Δημοσθένης Ρετσίδης, το νεότερο μέλος της ομάδας μας στον τομέα του digital marketing.

Κώστας : Και, φυσικά, δεν γίνεται να μην αναφέρουμε τη Lacta, το σκυλί της Εύας, που αποτελεί το καθημερινό μας stress reliever!

Πέρα όμως από την core ομάδα, εδώ και έναν χρόνο έχουμε δημιουργήσει και μια ομάδα εθελοντριών για το Fuckup Nights, οι οποίες δίνουν τη δική τους ξεχωριστή ενέργεια στο event. Φυσικά, αυτή η ομάδα συνεχώς εξελίσσεται και είναι ανοιχτή στο να υποδεχτεί ακόμη περισσότερα άτομα.

Πώς θα θέλατε να σας θυμούνται οι νέοι που πέρασαν από τα προγράμματά σας;

Αλεξάνδρα : Συχνά λέω, όταν παρουσιάζω το Bizrupt, ότι στην ουσία αυτό που κάνουμε είναι να αλλάζουμε ζωές ανθρώπων με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.

Είτε μέσα από καθοδήγηση, είτε μέσα από ένα πρόγραμμα, είτε απλώς δίνοντας το κατάλληλο ερέθισμα, καταφέρνουμε να στηρίξουμε ανθρώπους σε ένα πολύ σημαντικό σημείο της πορείας τους.

Και αυτό, τελικά, είναι το πιο ουσιαστικό: να νιώθεις ότι συνέβαλες, έστω και λίγο, στο να κάνει κάποιος ένα βήμα πιο κοντά στο όνειρό του.

Αυτό που βλέπουμε και που, κατά κάποιον τρόπο, επιβεβαιώνει την αξία του οργανισμού, είναι ότι πολλοί άνθρωποι που έχουν περάσει από τα προγράμματά μας επιλέγουν να επιστρέψουν στην κοινότητα του Bizrupt.

Με την πάροδο του χρόνου, δεν μένουν απλώς συνδεδεμένοι, αλλά γίνονται οι ίδιοι μέντορες, στηρίζοντας νέους συμμετέχοντες και μεταφέροντας τη γνώση και την εμπειρία τους.

Αυτός ο κύκλος επιστροφής και προσφοράς είναι ίσως το πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα της δουλειάς μας — μια ζωντανή κοινότητα που εξελίσσεται και δυναμώνει μέσα από τους ίδιους τους ανθρώπους της.

Κώστας : Είναι πολύ σημαντικό για εμάς το ότι νιώθουμε πως, όπως κάποτε προσπαθήσαμε κι εμείς να δημιουργήσουμε μια ευκαιρία στον τόπο μας — ερχόμενοι από άλλες πόλεις όπου σπουδάζαμε και εργαζόμασταν — έτσι και σήμερα θέλουμε το Bizrupt να λειτουργεί ως μια πραγματική ευκαιρία για άλλους ανθρώπους.

Μια ευκαιρία να κάνουν πράξη αυτά που ονειρεύονται, να εξελίξουν τις ιδέες τους και — κυρίως — να μπορούν να παραμείνουν στον τόπο που αγαπούν και επιλέγουν να ζουν.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά ανθρώπους να μου λένε ότι, αν υπήρχε το Bizrupt την περίοδο που είχαν κι εκείνοι ιδέες και όνειρα, ίσως να μην είχαν φύγει στο εξωτερικό. Ότι αυτό που τους έλειψε ήταν μια ομάδα ανθρώπων, ένα περιβάλλον, μέσα στο οποίο θα μπορούσαν να επικοινωνήσουν, να συνεργαστούν και να δημιουργήσουν.

Και αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία. Γιατί, τελικά, δεν προσφέρεις μόνο εργαλεία ή γνώσεις — προσφέρεις κάτι βαθύτερο: δίνεις ελπίδα. 🖋