Ο Σεπτέμβριος δεν σηματοδοτεί απλώς την έναρξη μιας νέας σχολικής χρονιάς. Είναι μια ευκαιρία για νέο ξεκίνημα, για ανανέωση, και, γιατί όχι;, για μια νέα ματιά στο τι σημαίνει πραγματικά ένα σχολείο για όλα τα παιδιά.

Σήμερα, στις τάξεις μας συναντάμε παιδιά με διαφορετικές προσωπικότητες, ικανότητες και μαθησιακά προφίλ. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, με ΔΕΠΥ, με αισθητηριακές ή γλωσσικές ιδιαιτερότητες. Το ερώτημα δεν είναι αν θα τα συμπεριλάβουμε, αλλά πώς θα δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον όπου όλα τα παιδιά νιώθουν ότι ανήκουν.

Αλφαβήτα της Συμπερίληψης

Κι αν ψάχνετε έναν πρακτικό και ανθρώπινο οδηγό, ακολουθήστε την… αλφαβήτα της συμπερίληψης:

Α – Αποδοχή

Κάθε παιδί χρειάζεται να νιώσει ότι είναι αποδεκτό όπως ακριβώς είναι, χωρίς όρους ή προσδοκίες “κανονικότητας”.

Β – Βοήθεια

Η έγκαιρη και στοχευμένη βοήθεια δεν είναι “προνόμιο” αλλά δικαίωμα. Η βοήθεια δεν μικραίνει το παιδί – το ενδυναμώνει.

Γ – Γέλιο

Το χιούμορ και η χαρά είναι ισχυρά εργαλεία μάθησης. Μια τάξη που γελά είναι μια τάξη που συνδέεται.

Δ – Διαφοροποίηση

Δεν μαθαίνουν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Ας βρούμε περισσότερους δρόμους για να φτάσουμε στον κάθε μαθητή.

Ε – Ενσυναίσθηση

Ας προσπαθήσουμε να μπούμε στη θέση του παιδιού. Πίσω από κάθε “δύσκολη” συμπεριφορά, υπάρχει μια ανεκπλήρωτη ανάγκη.

Ζ – Ζωντάνια

Η μάθηση είναι ζωντανή διαδικασία – κι αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε παιδιού.

Η – Ηρεμία

Ορισμένα παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο και ησυχία για να συγκεντρωθούν ή να εκφραστούν.

Θ – Θάρρος

Θάρρος να δοκιμάσουν, να αποτύχουν, να ξαναδοκιμάσουν. Δημιουργούμε χώρο για λάθη χωρίς φόβο.

Ι – Ισότητα

Η ισότητα δεν σημαίνει όλοι το ίδιο, αλλά ο καθένας αυτό που χρειάζεται.

Κ – Καλοσύνη

Ένας καλός λόγος, ένα χαμόγελο, ένα “σε καταλαβαίνω” μπορούν να κάνουν τη διαφορά σε μια δύσκολη μέρα.

Λ – Λεκτικό

Ο τρόπος που μιλάμε στα παιδιά και για τα παιδιά τα διαμορφώνει. Ας διαλέγουμε λόγια που ενθαρρύνουν.

Μ – Μνήμη

Ορισμένα παιδιά δυσκολεύονται να θυμηθούν οδηγίες ή να οργανώσουν τη σκέψη τους. Οι εικόνες, τα χρώματα και η επανάληψη βοηθούν.

Ν – Νοιάξιμο

Το αυθεντικό ενδιαφέρον φαίνεται, δεν κρύβεται. Κι είναι το πιο ισχυρό κίνητρο για μάθηση.

Ξ – Ξεκάθαροι κανόνες

Όταν τα όρια είναι ξεκάθαρα και σταθερά, το παιδί νιώθει ασφαλές.

Ο – Οργάνωση

Η οπτική υποστήριξη, οι ρουτίνες και η σταθερότητα βοηθούν ιδιαίτερα τα παιδιά που δυσκολεύονται με τον προσανατολισμό και τη συγκέντρωση.

Π – Προσπάθεια

Ας επαινούμε την προσπάθεια – όχι μόνο το αποτέλεσμα. Το “μπράβο που δεν τα παράτησες” έχει δύναμη.

Ρ – Ρουτίνα

Η προβλεψιμότητα μειώνει το άγχος και βοηθά στην αυτονομία.

Σ – Στήριξη

Η προσωρινή υποστήριξη είναι αυτό που βοηθά ένα παιδί να γίνει σταδιακά ανεξάρτητο και να προχωρήσει μόνο του στο επόμενο επίπεδο.

Τ – Τεχνολογία

Η σωστή χρήση της τεχνολογίας (π.χ. εργαλεία φωνητικής ανάγνωσης ή εφαρμογές ενίσχυσης μνήμης) μπορεί να κάνει τη μάθηση πιο προσβάσιμη.

Υ – Υπομονή

Για μερικά παιδιά, η κατανόηση και η έκφραση απαιτούν περισσότερο χρόνο. Ας περιμένουμε λίγο παραπάνω.

Φ – Φωνή

Δώστε στα παιδιά χώρο να μιλήσουν – και να ακουστούν.

Χ – Χρόνος

Η συμπερίληψη χρειάζεται χρόνο – όχι για να πειστούμε ότι “αξίζει”, αλλά για να εφαρμόσουμε όσα ξέρουμε ότι λειτουργούν.

Ψ – Ψυχραιμία

Ας θυμόμαστε ότι πίσω από τις λέξεις και τις πράξεις ενός παιδιού κρύβεται συχνά η ανάγκη για αποδοχή.

Ω – Ώθηση

Το σχολείο οφείλει να ωθεί κάθε μαθητή να κυνηγήσει τα όνειρα του. Κι αυτό δεν είναι ουτοπία. Είναι στόχος. Και γίνεται πράξη με μικρά καθημερινά βήματα.

Κλείνοντας…

Δεν χρειάζονται εντυπωσιακές αλλαγές για να γίνει μια τάξη πιο συμπεριληπτική. Χρειάζεται πρόθεση, κατανόηση και πίστη ότι κάθε παιδί μπορεί να ανθίσει όταν νιώσει ότι ανήκει.

Κι αν κάπου ανάμεσα στα γράμματα αυτής της αλφαβήτας αναγνώρισες ένα παιδί, έναν μαθητή, ή τον εαυτό σου, τότε ήδη έχεις κάνει το πρώτο βήμα.