Το Μουσείο Σχολικής Ζωής του Δήμου Χανίων παρουσίασε τον Ιούλιο που μας πέρασε, στο Κέντρο Επιστήμης και Πολιτισμού του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας στο Ηράκλειο, την εικαστική έκθεση

«Γραφές & Γραμμές»,

στο πλαίσιο του επιτυχημένου εγχειρήματος «ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΔΥΟ», μια πρωτοβουλία που εξερευνά δημιουργικές δυάδες και τον δυναμικό διάλογο μεταξύ διαφορετικών καλλιτεχνικών εκφράσεων.

Στην έκθεση συναντήθηκαν η ποίηση της Κατερίνας Βλαχάκη και η ζωγραφική της Δέσποινας Κατζαγιαννάκη. Ήταν μια συνάντηση δύο δημιουργών κατά την εκτύλιξη της οποίας οι δυο τους συνομίλησαν ισότιμα, αναζητώντας κοινά σημεία ανάμεσα στη γραμμή και τη γραφή, το σώμα και τη γλώσσα, τη σιωπή και την έκφραση.

Παράλληλα, μέσα από την εγκατάσταση «ΧΟΡΕΥΟΥΜΕ;», οι θεατές κλήθηκαν να συμμετάσχουν σε μια εσωτερική περιήγηση, σε έναν «χορό» ελεύθερης ερμηνείας και ενσώματης εμπειρίας. Οι λέξεις της ποιήτριας αιωρούμενες σε ρυζόχαρτο και μετουσιώθηκαν σε χέρια χορευτών που ανασύρουν και οδηγούν ελεύθερα τη μαύρη σπείρα της ζωγράφου – μια μορφή ενέργειας που ρέει και αφηγείται.

Την επιστημονική επιμέλεια της έκθεσης υπέγραψαν η

Μαρία Δρακάκη και ο Γεώργιος Ορφανίδης,

τους οποίους και φιλοξενούμε σήμερα στο περιοδικό μας.

Η έκθεση «Γραφές & Γραμμές» λειτουργεί ως ένα ευρύ πολιτιστικό σκηνικό, όπου η ποίηση και η ζωγραφική επικοινωνούν, και από ό,τι φαίνεται ακόμα και εκ πρώτης όψεως η επικοινωνία αυτή δεν είναι στατική, δρομική, κατ΄ αντιστοιχία, στερημένη κοινωνικών μηνυμάτων. Πώς υφαίνεται, λοιπόν, η έννοια του διαλόγου στο εκθεσιακό σχήμα – από την επιλογή έργων έως την χωρική διάταξη; Ποια μηνύματα κυριαρχούν και γιατί τα μηνύματα αυτά αφορούν την Κρήτη του 2025;

Γ.Ο.:  Η έννοια του διαλόγου στην έκθεση δεν αποκλειστικά θεματική. Είναι, πάνω από όλα, συνθετική, σχεσιακή και βιωματική. Από την επιλογή των έργων μέχρι τη χωρική τους διάταξη, η ποίηση και η ζωγραφική δεν συνομιλούν απλώς, αλλά επί της ουσίας συγκατοικούν:

η μια τέχνη, διαδέχεται την άλλη, η με άλλα λόγια, ο ένας λόγος-κώδικας διαχέεται μέσα στον άλλον, σαν να πρόκειται για δύο διακριτές φωνές που διασταυρώνονται στον ίδιο χρόνο και χώρο, ειρηνικά και δημοκρατικά, χωρίς να καταπιέζουν ή να υπερκαλύπτουν η μία την άλλη.

Ο διάλογος δεν είναι στατικός· είναι σπειροειδής και πολυσημειωτικός. Μέσα από τις γραφές –ποιητικές και εικαστικές– αναδύονται ερωτήματα για τη θέση του ανθρώπου στον τόπο, για τη συλλογική μνήμη, για το δικαίωμα στην ισότιμη έκφραση και στην πλήρη δικαιωμάτων για όλους συνύπαρξη.

Η Κρήτη του 2025 είναι ένας τόπος με πλούσια πολιτισμική κληρονομιά αλλά και ένα πεδίο σύγχρονων προσλήψεων με διάθεση για εξωστρέφεια: ένα νησί όπου η πολιτισμική μνήμη συνυπάρχει με τη διαρκώς μεταβαλλόμενη κοινωνική σύνθεση. Η έκθεση, λοιπόν, προτείνει έναν πολιτισμό συμπερίληψης, όπου όλοι και όλες –ανεξαρτήτως καταγωγής, φύλου, εμπειρίας ή κοινωνικής θέσης– έχουν δικαίωμα έκφρασης και ορατότητας. Η τέχνη γίνεται θέατρο ανοιχτού διαλόγου, εργαλείο ενδυνάμωσης, και τρόπος να επανεφεύρουμε την πολιτισμική μας ταυτότητα με όρους ισότητας και ενεργού συμμετοχής.

Μ.Δ:  Η δημιουργία ενός έργου τέχνης είναι μια επίπονη διαδικασία, μια πορεία συνειδητοποίησης, καθώς ο καλλιτέχνης επιδιώκει να προσεγγίσει τον πυρήνα της και να συμπράξει γόνιμα με την ολοκληρωμένη απόκριση του κοινού, σε ένα ασφαλές φυσικό, νοητικό και ψυχικό πλαίσιο και αυτό αφορά σε όλες τις μορφές τέχνης.

Ο Οδυσσέας Ελύτης ο νομπελίστας Έλληνας ποιητής διαπερνά τη δική μου σχέση από πολύ νωρίς με την ποίηση μέσα από  τους  μοναδικούς  στίχους του που με βοήθησαν να   συνδεθώ με τη λογοτεχνία ως τέχνη της εικόνας. 

Φέτος λοιπόν  ο άξονας του εγχειρήματος ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΔΥΟ του Μουσείου Σχολικής Ζωής Δήμου Χανίων που θέσαμε με τον Γιώργο   ήταν η πρόκληση του ρόλου της  λογοτεχνίας  στην κοινότητα. Για την ακρίβεια  ο αισθητικός διάλογος  της ζωγραφικής με την ποίηση και αμφίδρομα  με τη σκέψη και τη φαντασία να στήνουν έναν ελεύθερο χορό όπως ακριβώς το DNA της επιστήμης όπως η σπείρα του κιονόκρανου στο νεοκλασικό αρχιτεκτόνημα.

Η πάλη με τις λέξεις για να γίνουν εικόνα  γλαφυρή και ρεαλιστική αλλά  και η μονομαχία με τη μαύρη γραμμή που θα απεγκλωβιστεί από την ψυχή για να απελευθερώσει  νοήματα και έννοιες –αξίες. Κείμενο και εικόνα και για τις δύο δημιουργούς είναι στοιχεία αλληλένδετα.

Η μανιέρα  είναι ο προσωπικός τρόπος έκφρασης ενός καλλιτέχνη, το καλλιτεχνικό στυλ στη ζωγραφική κυρίως, αλλά και σε άλλες τέχνες. Η ποίηση της Κατερίνας με τις πυκνές εικόνες και τον ευθύ κοφτό και δραματικό τόνο και η μαύρη γραμμή της Δέσποινας που αναπαριστά με την πολλαπλότητα της πορτραίτα συναισθημάτων, κουβαλάει σύμβολα, σχήματα αλλά και  αφοπλιστική παιδικότητα. Και των δύο δημιουργών ήταν μια πρόκληση για έναν αιφνιδιαστικό διάλογο που υφάνθηκε ανατρεπτικά και όχι συμβατικά και  παρατακτικά.

H έκθεση διαλόγου σύγχρονης ποίησης και ζωγραφικής επιχείρησε να δημιουργήσει χωρική οικειότητα και ατμόσφαιρα με συγκινησιακό φορτίο στη αντίληψη του αποδέκτη μετατρέποντας τις λέξεις σε οπτικές εμπειρίες σε έναν χώρο που επιδιώκει τη σύνδεση του πολιτισμού με την επιστήμη.

Δύο νέες γυναίκες δημιουργοί με διαφορετικό καλλιτεχνικό κώδικα  συναντήθηκαν σε βαθύτερα επίπεδα νοηματοδοτήσεων με μια διάφανη αιώρηση με γραμμές και γραφές σε τροχιά καμπύλης που υπονοεί τη σύνδεση και ταυτόχρονα το άνοιγμα. 

Με το διττό δικαίωμα στους δημιουργούς και τους αποδέκτες των έργων τέχνης, της ελευθερίας επιλογών των συσχετίσεων και των ερμηνειών στο εικαστικό συμβάν κατά τη δημιουργία και την πρόσληψη της εκθεσιακής αφήγησης. Ώστε, όλοι  κοινό επιμελητές ανθρώπινο δυναμικό των οργανισμών που συνδιοργάνωσαν ενεπλάκησαν να συμμετέχουν ισότιμα με δημιουργικότητα, χωρίς στεγανά και αντιληπτικά στερεότυπα.

Η Κρήτη του σήμερα δυστυχώς παρά την πρόοδο και την ανάπτυξη της λόγω της γεωμορφολογίας της ιστορίας της δημιουργικής σκέψης πλήττεται από την παθολογία της ατομικότητας και του συντεχνιακού ανταγωνισμού. Γι’ αυτό πρωταρχικό μέλημα του Μουσείου Σχολικής Ζωής Δήμου Χανίων  είναι σημαντικό τα βιώματα των τεχνών να ενδυναμώνουν με συνέπεια και συνέχεια  την συλλογικότητα την ενσυναίσθηση, την ψυχική ανθεκτικότητα, τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Μακροπρόθεσμος στόχος να ενεργοποιούν και να ασκούν  την αντίληψη  των συμμετεχόντων από οποιοδήποτε ρόλο,  ώστε να  επιζητούν κ να επιλέγουν εμπειρίες διαδικασιών, ευαισθητοποίησης, συμμετοχής, συνειδητοποίησης των πολιτισμικών αγαθών με νοηματικό βάθος και με «τη βάσανο» της δημιουργίας και της έκφρασης.

Η εγκατάσταση «ΧΟΡΕΥΟΥΜΕ;» φέρνει σε συνεπαφή σωματική εμπειρία, γλώσσα και εικόνα. Πώς ο χορός ως μορφή διάδρασης διαμορφώνει την αντίληψη της ποίησης στο κοινό, ή με άλλα λόγια, γιατί «χορεύουμε», και όχι λ.χ. «γράφουμε»;

Γ.Ο.:  Ο χορός, σε αντίθεση με τον λόγο ή τη γραφή, δεν διεκδικεί τη σαφήνεια – διεκδικεί την παρουσία. Η εγκατάσταση «ΧΟΡΕΥΟΥΜΕ;» μας καλεί να σκεφτούμε τον χορό όχι απλώς ως τέχνη, αλλά ως πράξη σχέσης, έκφρασης, αναγνώρισης.

Όταν χορεύουμε, δεν παρατηρούμε απλώς· συμμετέχουμε. Και κάπως έτσι, η ποίηση εδώ δεν διαβάζεται μόνο – μεταφέρεται στο σώμα, αποκτά κίνηση, χρόνο, αναπνοή. Ο χορός απογυμνώνει την ποίηση από την ασφάλεια της σελίδας και την επιστρέφει εκεί από όπου γεννήθηκε: στο κοινό βίωμα, στην τελετουργία, στην πράξη.

Το ερώτημα «Χορεύουμε;» είναι πρόσκληση – αλλά και πρόκληση. Γιατί αν η τέχνη δεν μας κινεί (κυριολεκτικά και μεταφορικά), τότε τι κάνουμε πραγματικά μέσα στον χώρο της;

Μ.Δ.: Ο χορός ενθαρρύνει μια πολυαισθητηριακή εμπειρία που δεν συναρτάται απλά με την κινητική έκφραση  αν εκλαμβάνεται ως έκφραση και δημιουργία.  Η σπείρα από νήμα  στην εικαστική εγκατάσταση δεν σηματοδότησε τυχαία  και  απλά λόγω  σχηματικής αρμονίας, τον διάλογο ανάμεσα  το ομότιτλο ποίημα της Κατερίνας  Βλαχάκη «ΟΙ ΧΟΡΕΥΤΕΣ» και το εικαστικό έργο «Ο ΧΟΡΟΣ» της Δέσποινας Κατζαγιαννάκη.

Ο χορός είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων και όχι μονάχα των χαρισματικών στην κίνηση ή αυτών που έχουν εκπαιδευτεί να χορεύουν ως επαγγελματίες. Ο χορός της σκέψης και της φαντασίας, ο χορός της ψυχής  γεννούν   την καλλιτεχνική έκφραση και προκαλούν μια ανατρεπτική επικοινωνία, πιο βαθιά και ουσιαστική, επαναστατική, ικανή να αναθεωρεί την τρέχουσα σημασία των σημείων και των σημαινόμενων.

Η σπειροειδής διαδρομή είναι αρχετυπικό σύμβολο που απαντάται σε πολλούς πολιτισμούς, στη φύση στις επιστήμες στις τέχνες  Είναι ένας διεθνής κώδικας που  υπονοεί  μια πορεία μετασχηματιστική και ταυτόχρονα μια προσωπική ερμηνευτική διαδικασία, με την οποία προτρέπει και επιτρέπει, να καταρρίπτεται αιφνιδιαστικά η δεδομένη ή ίσως και στερεοτυπική θέση, με την οποία αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα.

Η μοναδική  πορεία της ζωής του κάθε προσώπου  που αναθεωρείται συνεχώς από το κέντρο προς τα έξω και αμφίδρομα,  καθώς εξελίσσεται η διαδρομή σε επάλληλους κύκλους  αλλά και το δικαίωμα να επιστρέφει το άτομο κάθε φορά στο κέντρο του για ενδοσκόπηση εσωτερικό  αναστοχασμό και συσπείρωση δυνάμεων.

Η έκθεση εντάσσεται στο πλαίσιο της εκστρατείας της Περιφέρειας Κρήτης «Equality4Crete – Do the Right Thing». Με ποιον τρόπο οι επιμελητές συνέβαλαν ώστε το έργο να προκαλεί πράματι έναν διάλογο γύρω από τις έννοιες της ισότητας, της διαφορετικότητας και της ενεργούς συμμετοχής; Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουμε αρκετές «σχετικές» πολιτισμικές δράσεις, υπό την όποια μορφή, όμως δεν μας πείθουν πάντοτε για τον πρακτικό αντίκτυπό τους.

Γ.Ο.: Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η πρόκληση δεν είναι να μιλήσουμε για την ισότητα, αλλά να τη θεμελιώσουμε ουσιαστικά στο εσωτερικό της πολιτιστικής πράξης. Οι επιμελητές της έκθεσης δεν αντιμετώπισαν αυτές τις έννοιες ως «θεματικές» – αλλά ως δομικές παραμέτρους: καθόρισαν ποιοι δημιουργοί προσκλήθηκαν, τι είδους φωνές αναδεικνύονται, ποια σώματα και ποια βιώματα αποκτούν χώρο και σημασία.

Η έννοια της ενεργού συμμετοχής δεν εκφράζεται μόνο μέσω της θεματολογίας. Εκφράζεται, επίσης, μέσα από την ίδια τη χωρική και σωματική εμπειρία του επισκέπτη. Το κοινό δεν βρίσκεται απέναντι από την τέχνη, βρίσκεται στον πυρήνα της. Καλείται να κινηθεί, να συναισθανθεί, να συμμετάσχει – όχι μόνο να «παρατηρήσει».

Πολύ συχνά βλέπουμε δράσεις με θετικά μηνύματα που, ωστόσο, δεν αφήνουν ουσιαστικό αποτύπωμα, καθώς ούτε καν ετεροαναφέρονται, ήτοι παραπέμπονται σε μεταγενέστερο χρόνο από τους διάφορους επαγγελματίες του χώρου. Εδώ, λοιπόν, ο στόχος δεν ήταν να παραχθεί ένα «ορθό» αφήγημα, αλλά να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον ανοιχτό, χωρίς ιεραρχίες, όπου κάθε επισκέπτης μπορεί να δει πτυχές του εαυτού του.

Ο πολιτισμός δεν προσφέρεται ως έτοιμη απάντηση – προτείνεται ως πλαίσιο διαλόγου, όπου η ισότητα δεν δηλώνεται απλώς, αλλά ασκείται στην πράξη, μέσα από επιλογές που έχουν συνέπεια, ρίσκο και ευθύνη.

Μ.Δ.:  Οι έννοιες της ισότητας, της διαφορετικότητας, της δικαιοσύνης, αποτελούν τους βασικούς άξονες της επικοινωνιακής πολιτικής του Μουσείου Σχολικής Ζωής και τη προστιθέμενης αξίας του στην κοινότητα, αφού το Μουσείο έχει προσδιορίσει με σαφήνεια και συνεχίζει να τεκμηριώνει  με συνέπεια πλέον τους τρόπους με τους οποίους ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ υπηρετεί την παιδαγωγική του οπτικού πολιτισμού  και την πολιτισμική δημοκρατία. 

Τόσο στη  μουσειολογική του αφήγηση στο κύριο κέλυφος του με την έκθεση που θα ανοίξει το Φθινόπωρο με τον τίτλο «ΣΑΝ ΕΡΩΤΗΜΑ ΑΝΟΙΧΤΟ» με έναν πρωτότυπο τρόπο παρουσίασης των τεκμηρίων της εκπαιδευτικής κληρονομιάς επιστρατεύοντας τα δομικά και μορφικά στοιχεία του εικαστικού κώδικα,   όσο και στις παρεμβάσεις του εκτός των τειχών του με τις θεματικές ενότητες εκθέσεων σύγχρονης τέχνης.

Τις εκθέσεις μας με τον συνοπτικό τίτλο ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ που ενθαρρύνουν τον διατομεακό διάλογο , την αξία της συμπερίληψης με την εφαρμογή των αρχών της δυναμικής της ομάδας, τη διακειμενικότητα , τη διαγενεακή επικοινωνία, τη διεπιστημονικότητα με το βίωμα των τεχνών σε παιδαγωγικό πλαίσιο αναφοράς.

Το βίωμα των τεχνών  που υπογραμμίζει το δικαίωμα του κοινού να μην μένει παθητικό, αλλά να συμμετέχει στην ανάγνωση των πολιτισμικών έργων, να ερμηνεύει, να παράγει όχι μόνο νόημα, αλλά και μέσα πρωτότυπα, με εκφραστική δυναμική για τη νοηματοδότηση της πραγματικότητας και τη διεκδίκηση κοινωνικών δικαιωμάτων.

Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουμε αρκετές σχετικές δράσεις αλλά δεν μας πείθουν πάντοτε για τον πρακτικό αντίκτυπό τους.

Γ.Ο.: Ο πρακτικός αντίκτυπος δεν μετριέται πάντα σε αριθμούς ή σε αντιδράσεις στα ΜΚΔ. Μετριέται συχνά στις σιωπές που σπάνε, στις συζητήσεις που ξεκινούν, στη συγκίνηση που δεν καταγράφεται. Δεν μπορούμε να απαιτούμε από κάθε έκθεση να «αλλάξει τον κόσμο».

Αλλά μπορούμε –και οφείλουμε– να αναρωτιόμαστε: Δημιουργεί χώρο για νέες φωνές; Αναγνωρίζει κοινωνικές ανισότητες; Δίνει στο κοινό κάτι περισσότερο από μια ωραία εικόνα – μια νέα ερώτηση, μια νέα σύνδεση, μια νέα ανάγκη να πράξει; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε ο αντίκτυπος είναι εκεί. Ακόμα κι αν δεν φαίνεται αμέσως.

Μ.Δ.: Η θεωρία απέχει πολύ από την πράξη, τη στάση, την αντίληψη και τη συμπεριφορά.  Η παιδαγωγική του οπτικού πολιτισμού σημαίνει για το Μουσείο Σχολικής Ζωής κάτι πολύ περισσότερο από την επαφή με την εικόνα και τα σημαινόμενά της.

Δεν σημαίνει απλά την εξοικείωση με την εικόνα, αλλά πρεσβεύει τον πολιτισμικό εγγραμματισμό που ασκεί με βιωματικό τρόπο και με επιστημονική συνέπεια στη μεταγραφή της πολιτισμικής αναπαράστασης σε ένα νέο σχεδιασμό. Ο οποίος δεν προσλαμβάνεται μηχανικά και αναπαράγεται πιστά, αλλά  ενσωματώνει την κριτική σκέψη, το μνημονικό απόθεμα, την προϋπάρχουσα εμπειρία, τη συναισθηματική και πνευματική σκευή, και μετουσιώνεται σε επικοινωνούμενη εμπειρία που δεν παρακάμπτει τις ιδιαίτερες ικανότητες της βιογραφίας του προσώπου.

Το ποιοτικό αποτύπωμα μακροπρόθεσμα αναδεικνύεται στη στάση στη νοοτροπία στη συμπεριφορά και είναι αναγκαίο για αυτό το αποτέλεσμα να υποστηρίζονται  οι παθιασμένοι και τις περισσότερες φορές εθελοντές, αφανείς δημιουργοί που διαπνέονται από μια αυθεντική, σεμνή  και σιωπηρή στάση.  

Εκείνοι που ως ιχνηλάτες της καλλιτεχνικής έκφρασης  σε διάφορους ρόλους  μεριμνούν πρώτιστα για την επιμελημένη ποιητική της πολιτισμικής αναπαράστασης, προκειμένου να είναι ενεργό το μήνυμα της διαρκούς ρευστότητας των νοημάτων και να διασφαλίζεται η πολλαπλότητα και η ισοτιμία της πρόσληψης των πολιτισμικών αγαθών στην κοινότητα.

Αν σας ζητούσαν να «μεταφέρετε» την έκθεση, π.χ. στη Ρώμη, στη Λυών, ή το Βουκουρέστι – τι θα διατηρούσατε και τι θα αλλάζατε; Μπορεί ένα πολιτιστικό έργο να λειτουργήσει πολυτοπικά ή είναι ριζωμένο στον τόπο του;

Γ.Ο.: Κάθε έκθεση, κάθε καλλιτεχνική σύνθεση, γεννιέται σε έναν συγκεκριμένο τόπο, χρόνο και κοινωνικό πλαίσιο. Η «Γραφές & Γραμμές» είναι ριζωμένη στην Κρήτη όχι μόνο γεωγραφικά, αλλά και σε επίπεδο ειδικού νοήματος: αντανακλά έναν συγκεκριμένο ρυθμό ζωής, ένα ιστορικό βάθος, μια κοινωνική αγωνία που σχετίζεται με τον αποκλεισμό, τη φωνή, τη συμμετοχή. Με άλλα λόγια, κάθε τόπος έχει τον δικό του παλμό, τα δικά του τραύματα, τις δικές του ζυμώσεις.

Αν καλούμασταν να μεταφέρουμε την έκθεση σε έναν άλλο τόπο, θα διατηρούσαμε τον πυρήνα της πρόθεσης: τη συνάντηση διαφορετικών μορφών έκφρασης, τον διάλογο ανάμεσα σε σώμα, λόγο και εικόνα, τη συμμετοχική διάσταση που δίνει ρόλο στον θεατή. Αυτό είναι το θεματικό DNA της έκθεσης – δεν αλλάζει.

Ωστόσο, θα επανεξετάζαμε πλήρως το περιεχόμενο και τη χωρική του διάταξη, όχι από σεβασμό μόνο στην τοπική ιδιαιτερότητα, αλλά επειδή πιστεύουμε ότι η τέχνη, για να είναι ουσιαστική, πρέπει να συνομιλεί με το παρόν της κάθε κοινότητας.

Δεν έχει νόημα να «εξάγουμε» μια στατική πολιτισμική πρόταση – αυτό που έχει αξία είναι να μεταφέρουμε τον τρόπο σκέψης και την επιμελητική μεθοδολογία, ώστε να δημιουργήσουμε κάτι νέο μέσα από τον νέο τόπο.

Για παράδειγμα, στη Ρώμη, ίσως να χρειαζόταν μια αναφορά στη μεταναστευτική ιστορία· στη Λυών, στον βιομηχανικό πολιτισμό και τα κινήματα που επαναπροσδιόρισαν τη σημασία της συλλογικότητας, και στο Βουκουρέστι, στα σημάδια της κοινωνικής καταστολής και λογοκρισίας με φόντο τις σημειωτικές αντιθέσεις του αναγεννησιακού στοιχείου και της Τρανσυλβανίας. Η Κρήτη μιλάει με τις δικές της λέξεις – οι άλλοι τόποι θα χρειαστούν τις δικές τους.

Άλλωστε, η πολιτιστική ταυτότητα δεν αναιρείται μέσα από τη μεταφορά – αλλά δοκιμάζεται και ενδυναμώνεται, όταν διασταυρώνεται με το βλέμμα του άλλου. Το ερώτημα δεν είναι αν ένα έργο είναι τοπικό ή διεθνές. Είναι αν μπορεί να αφουγκραστεί το περιβάλλον στο οποίο τοποθετείται και να παραμείνει ζωντανό, ανοιχτό, ευάλωτο και ειλικρινές. Ένα έργο, ως εκ τούτου, δύναται να λειτουργήσει πολυτοπικά, αν δεν βλέπει τον εαυτό του ως «μοντέλο προς εξαγωγή», αλλά ως πρόσκληση για συν-δημιουργία με τον εκάστοτε τόπο.

Για να το πούμε διαφορετικά, δεν θα πηγαίναμε την Κρήτη στη Ρώμη — θα αφήναμε τη Ρώμη να επανερμηνεύσει την πρότασή μας με τα δικά της συμφραζόμενα. Αυτή είναι η πιο δημιουργική μορφή πολιτιστικής μεταφοράς: όχι η αναπαραγωγή, αλλά ο επαναπροσδιορισμός.

Μ.Δ.: Οι βραχύχρονες εκθέσεις σύγχρονης τέχνης του Μουσείου Σχολικής Ζωής Δήμου Χανίων  αποτελούν τη βάση έμπνευσης για τον σχεδιασμό και την εμψύχωση «ερμηνευτικών μονοπατιών» που σχεδιάζονται και προσφέρονται ελεύθερα σε διαφορετικές ομάδες κοινού με διαφορετικούς τρόπους και πλαίσια χωρίς προϋπόθεση εξειδικευμένης γνώσης για να συνδεθούν με τον χώρο, τον χρόνο την ποιητική της εκθεσιακής αφήγησης, με τα πρόσωπα στον κύκλο.

Μετά από πολλά χρόνια επαφής και σπουδής των αναγκών του «διαφοροποιημένου κοινού» και «μη κοινού» του Μουσείου  προσδιορίσαμε την προστιθέμενη αξία της επικοινωνιακής πολιτικής του οργανισμού μας, στον χαρακτήρα των ανοιχτών προς όλους βιωματικών  εργαστηρίων πολιτισμικής επικοινωνίας (ερμηνευτικά μονοπάτια) που  σχεδιάζει και προσφέρει  το Μουσείο.

Σε κάθε πρωτότυπη έκθεση σύγχρονης τέχνης με παιδαγωγικό πλαίσιο αναφοράς,  εκτός των τειχών του Μουσείου Σχολικής Ζωής, πρωταρχικό μέλημα μας στην επιμελητική πρόταση του εκθεσιακού αφηγήματος, αλλά και στον σχεδιασμό των αντίστοιχων εργαστηρίων με τον τίτλο «ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ» να διαμοσελαβήσουμε χωρίς να επιβάλλουμε. 

Όχι με μια αιφνίδια οπτική εισβολή στον χώρο, αλλά με έναν δημιουργικό αισθητικό και νοηματικό  διάλογο των καλλιτεχνικών έργων  που θα  αφουγκράζεται τη χωρική ταυτότητα – ατμόσφαιρα  και την ιστορία του χώρου πολιτισμικής αναφοράς που συντελείται η έκθεση. Μας ενδιαφέρει ως δυάδα επιμελητών που αλληλεπιδρά και ασκείται στη σύνθεση του επιμελητικού ιστού, η διαμεσολάβησή μας να  διαφυλάττει το προσωπικό ύφος του κάθε δημιουργού  και συνεκτικά, αλλά αθόρυβα, να το αποκαλύπτει  αντάξια και ισότιμα,  στο ενιαίο εκθεσιακό αφήγημα της δυάδας που εκθέτει.

Σκοπός μας  τα έργα τέχνης να συνομιλούν  με ένα εσωτερικό νόμο που  ΣΥΝυφαίνουν οι  επιμελητές,  ως σύμβολα ανοικτά  της ζωής και της τέχνης,  αλλά και της  διαχρονικής αμφίδρομης εκφραστικής δυναμικής τους.

Παράλληλες δράσεις  δια ζώσης   επίσης  σχεδιάζονται πάντα αποκλειστικά για προσέλκυση κοινού και  «μη κοινού» ειδικά  για τον χώρο που υλοποιείται η έκθεση με βάση το εκθεσιακό αφήγημα και την ιστορία του οργανισμού που φιλοξενείται.

Ο αναστοχασμός σύνθεσηςβολοκληρώνει τη διαφοροποιημένη σε κάθε τόπο υλοποίησης τη  βιωματική  επικοινωνιακή παρέμβαση του Μουσείου ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ  που προτάσσει και δεν παρακάμπτει, αλλά ενθαρρύνει μεθοδικά και στρατηγικά   την ψιθυριστή συνομιλία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία,  σύμφωνα με τις αρχές της φιλοσοφίας του εθνικού προγράμματος «ΜΕΛΙΝΑ-Εκπαίδευση και Πολιτισμός» που καθοριστικά και κρίσιμα σηματοδοτούν την επικοινωνιακή πολιτική του Μουσείου. 

Άρα αν μας ζητούσαν να μεταφερθεί η  έκθεση «ΓΡΑΦΕΣ & ΓΡΑΜΜΕΣ» –ήδη έχει συμβεί  για τα ΧΑΝΙΑ  και την Αθήνα– και είμαστε όλοι χαρούμενοι, ναι θα κρατούσαμε τις αρχές της επιμελητικής μας πρότασης  που ήδη αδρομερώς αναλύθηκαν παραπάνω,  αλλά  αφού ιχνηλατούσαμε την ιστορία του εκθεσιακού χώρου και του τόπου, θα επιχειρούσαμε μια νέα πρωτότυπη ανάδειξη του κομβικού  ρόλου  της  ατμόσφαιρας του νέου πολιτισμικού τοπίου και των δεδομένων του, μέσω της αρχιτεκτονικής και ιστορικής του ταυτότητας.

Σημασία για το Μουσείο έχει ο τρόπος με τον οποίο παράγεται το νόημα  και αυτό δεν το πράττει τυχαία, αλλά με βάση το διεπιστημονικό πεδίο των  πολιτισμικών σπουδών  και τις θεωρητικές αρχές  του δομισμού  επιδιώκεται να διερευνηθούν οι υποκειμενικές δομές που καθιστούν δυνατή την εμπειρία συσχέτισης και νοηματοδότησης των ατόμων και των ομάδων (δομές της γλώσσας, της ψυχής, της κοινωνίας)  Τα δρώντα πρόσωπα των εκθέσεων μας  και εμείς μαζί τους σε διαφορετικούς τόπους και χρόνους, συνθέτουμε ένα «τοπίο υποκείμενων κωδίκων που επιτρέπουν την παραγωγή νοήματος».

Ενθαρρύνονται έτσι όλοι ισότιμα  να λειτουργήσουν ως φορείς νοήματος και αυτό τεκμηριώνει τον πολιτισμικό πλουραλισμό και αναμφισβήτητα  απελευθερώνει  και ενδυναμώνει τη δημιουργικότητα.🖋