Στην εικόνα ενός μωρού που παρακολουθεί με απορρόφηση ένα παιδικό βίντεο στο τάμπλετ, οι περισσότεροι βλέπουν κάτι αθώο ή έστω αναπόφευκτο.

Τι θα μπορούσε να πάει στραβά; Όμως πίσω από την καθησυχαστική λάμψη της οθόνης, μια σειρά από επιστημονικά ευρήματα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: η αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας από πολύ μικρή ηλικία μπορεί να φρενάρει την ομαλή ανάπτυξη του παιδιού και να προκαλέσει μαθησιακές και αναπτυξιακές δυσκολίες που θα το ακολουθούν για χρόνια.

Η “εκπαίδευση” του εγκεφάλου ξεκινά από τη γέννηση

Τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι κρίσιμα για την εγκεφαλική του ανάπτυξη. Οι νευρικές συνάψεις δημιουργούνται με καταιγιστικό ρυθμό, με βάση τα ερεθίσματα που λαμβάνει από το περιβάλλον του: πρόσωπα, φωνές, κινήσεις, αγγίγματα, παιχνίδι, ρυθμούς και επαναλήψεις.

Όμως, όταν ένα βρέφος περνάει ώρες μπροστά σε μια οθόνη – ακόμα και με «εκπαιδευτικό» περιεχόμενο – αυτή η πολύτιμη αλληλεπίδραση περιορίζεται. Η παθητική παρακολούθηση δεν μπορεί να υποκαταστήσει το ζωντανό παιχνίδι, τη γλωσσική αλληλεπίδραση και τη συναισθηματική επαφή με τους φροντιστές του. Όπως αναφέρει και η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία (AAP), τα παιδιά κάτω των 18 μηνών δεν θα πρέπει να εκτίθενται καθόλου σε οθόνες – με μόνη εξαίρεση τη βιντεοκλήση με αγαπημένα πρόσωπα.

Καθυστέρηση λόγου και κατανόησης

Η χρήση οθονών από τη βρεφική ηλικία έχει συνδεθεί με καθυστέρηση στη γλωσσική ανάπτυξη. Μελέτες που έχουν δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά  όπως το JAMA Pediatrics κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά που είχαν αυξημένο χρόνο οθόνης στον πρώτο χρόνο της ζωής τους παρουσίασαν χαμηλότερες επιδόσεις στην κατανόηση εννοιών, στη χρήση λέξεων και στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων στην ηλικία των 2 και 4 ετών.

Η γλώσσα δεν διδάσκεται με βίντεο. Αναπτύσσεται μέσα από διάλογο, ερωτήσεις, λάθη και διορθώσεις – μέσα από το βλέμμα και την αλληλεπίδραση. Κι όταν αυτή η διαδικασία παρακάμπτεται, το παιδί μπορεί να καθυστερήσει να μιλήσει, να διατυπώσει σκέψεις και να κατανοήσει αφηρημένες έννοιες – δυσκολίες που συχνά εκδηλώνονται και στην πορεία του στο σχολείο.

Διασπασμένη προσοχή και ελλιπής αυτορρύθμιση

Η συνεχής εναλλαγή εικόνων, ήχων και ερεθισμάτων που προσφέρουν οι οθόνες “εκπαιδεύει” τον εγκέφαλο να λειτουργεί σε ταχύρρυθμους ρυθμούς και να απαιτεί συνεχή διέγερση. Έτσι, τα παιδιά που από νωρίς εκτίθενται σε τέτοιου είδους περιεχόμενο, δυσκολεύονται αργότερα να συγκεντρωθούν σε ένα ήρεμο περιβάλλον, να παρακολουθήσουν ένα μάθημα ή να διαχειριστούν την πλήξη τους.

Πρόσφατη μελέτη από ερευνητές του Tohoku University στην Ιαπωνία ανέδειξε πως ο υψηλός χρόνος οθόνης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας συνδέεται με αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης διασπαστικής προσοχής και παρορμητικής συμπεριφοράς στην ηλικία των 7 ετών.

Ανάπτυξη χωρίς ανθρώπινη επαφή;

Δεν είναι μόνο η γνώση που πλήττεται. Η συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη είναι εξίσου σημαντική – και εξαρτάται από την ανθρώπινη επαφή. Ένα παιδί χρειάζεται να βλέπει εκφράσεις προσώπου, να διαβάζει το βλέμμα, να μαντεύει το συναίσθημα, να νιώθει αγκαλιά.

Όταν όλα αυτά υποκαθίστανται από μια συσκευή, οι δεξιότητες ενσυναίσθησης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης μένουν στάσιμες. Το παιδί δεν μαθαίνει να διαχειρίζεται την απογοήτευση, να περιμένει τη σειρά του ή να ελέγχει τα συναισθήματά του. Το αποτέλεσμα; Δυσκολίες στη συμπεριφορά, στις φιλίες, στη σχολική συνεργασία.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Η λύση δεν είναι ο πανικός ούτε η ενοχή. Η τεχνολογία μπορεί να έχει θετική επίδραση όταν χρησιμοποιείται σωστά – στην κατάλληλη ηλικία, με σωστό περιεχόμενο και πάντα με συνοδεία και καθοδήγηση.

Οι ειδικοί συνιστούν:

Καμία έκθεση σε οθόνες για παιδιά κάτω των 18 μηνών.

Μέγιστο μία ώρα ημερησίως για παιδιά 2-5 ετών, με εκπαιδευτικό περιεχόμενο και συνοδεία γονέα.

Ποιοτικός χρόνος με παιχνίδι, ανάγνωση βιβλίων, βόλτες και αλληλεπίδραση.

Χωρίς οθόνες πριν τον ύπνο και στα γεύματα.

Ο γονέας ως πρότυπο: λιγότερη χρήση κινητού μπροστά στο παιδί, περισσότερη παρουσία.

Συμπερασματικά

Η τεχνολογία δεν είναι εχθρός. Αλλά όταν γίνεται αλόγιστη χρήση της σε τόσο ευαίσθητες ηλικίες μπορεί να αποτελέσει το πιο ήσυχο – αλλά και το πιο επικίνδυνο – εμπόδιο στην ανάπτυξη του παιδιού μας. Δεν υπάρχει εφαρμογή που να μπορεί να αντικαταστήσει την αγκαλιά, το βλέμμα, τη φωνή και το παιχνίδι. Γιατί αυτά είναι που “προγραμματίζουν” τον παιδικό εγκέφαλο με τον πιο σοφό τρόπο. 🖋