Στο πλαίσιο της συστηματικής αξιοποίησης της πολύτιμης πνευματικής κληρονομιάς που μας άφησε ο επί μακρόν Έφορος της «Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης» Ηρακλείου Στέργιος Σπανάκης, και με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από τον θάνατό του (1994),
ο Δήμος Ηρακλείου-Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη και η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών πραγματοποιεί έκθεση με τίτλο «Η Οδύσσεια του Στέργιου Σπανάκη: τεκμήρια από τη βιβλιοθήκη και το αρχείο του», και διοργανώνει ξεναγήσεις για τους δημότες της πόλης του Ηρακλείου, κάθε Δευτέρα 10 π.μ. – 11 π.μ.
Η έκθεση λειτουργεί καθημερινά 9:00 έως 14:00 στον β΄ όροφο του Μεγάρου Αχτάρικα και θα διαρκέσει έως
30 Ιουλίου 2025.
Διοργάνωση: Δήμος Ηρακλείου – Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη
Συνδιοργάνωση: Περιφέρεια Κρήτης, Ιστορικό Μουσείο Κρήτης
«Ο Στέργιος Σπανάκης και το έργο του»
Ο Στέργιος Ν. Σπανάκης που γεννήθηκε το 1900 στο Τζερμιάδω Λασιθίου, νυμφεύτηκε τη Στέλλα Κεφεράκη και έκαναν μαζί 4 παιδιά.
Εργάστηκε αρχικά ως ειδικός γραμματέας της νεοσύστατης «Ένωσης Εφέδρων Νομού Ηρακλείου» που ιδρύθηκε στην πόλη, όπως και σε όλη την Ελλάδα, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Για την έντονη δράση της Ενώσεως και την αρθρογραφία της εφημερίδας της «Η Φωνή του Εφέδρου» τα στελέχη της κατηγορήθηκαν για έσχατη προδοσία, αλλά έπειτα αμνηστεύθηκαν. Βραχυχρόνιος υπήρξε και ο διορισμός του στη θέση του Διευθυντή του νεοσύστατου τότε Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου Ηρακλείου.
Τον Γενάρη του 1926 με απόφαση του Δημάρχου Ιω. Βογιατζάκη, ο Στ. Σπανάκης διορίσθηκε Έφορος της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου, η οποία τότε λειτουργούσε στο ισόγειο του Δημαρχείου της πόλης, στο σημερινό Πάρκο Θεοτοκόπουλου. Το 1932 ο Στ. Σπανάκης ευτύχησε να πραγματοποιήσει τη μεταφορά της Βικελαίας στο μόλις αποπερατωμένο κτήριο «Αχτάρικα». Ήταν η πρώτη εγκατάσταση της Βιβλιοθήκης στο εν λόγω κτήριο, το οποίο απέδωσε στο σύνολό του στη Βικελαία, μισό αιώνα αργότερα, ως Δήμαρχος Ηρακλείου, ο Μαν. Καρέλλης.
Τα χρόνια της Κατοχής (1941-1944) ο Σπανάκης θα διαφυλάξει το πολύτιμο περιεχόμενο της Βιβλιοθήκης, οι χώροι της οποίας αποκτούσαν συνεχώς νέες, ακατάλληλες, χρήσεις από τους κατακτητές. Σπουδαιότερος υπήρξε όμως ο ρόλος του, από κοινού με τον Νίκο Σταυρινίδη, στη διάσωση του Τουρκικού Αρχείου Ηρακλείου, τους Κώδικες του οποίου οι δύο άντρες περιμάζεψαν κυριολεκτικά στη Βικελαία από τον δρόμο.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής ο Στ. Σπανάκης απολύθηκε με διαταγή του γερμανού Φρουράρχου Ηρακλείου από τη θέση του Εφόρου της Βικελαίας, στην οποία επέστρεψε μετά την απελευθέρωση. Λίγα χρόνια αργότερα όμως θα απολυθεί οριστικά, με το Θ΄ ψήφισμα της 27/28-6-1946 περί εξυγιάνσεων των δημοσίων υπηρεσιών, το οποίο πιθανώς απέκρυπτε και εμφυλιοπολεμικού χαρακτήρα κριτήρια.
Ο Στέργιος Σπανάκης δώρισε, εν ζωή, τη σπουδαία βιβλιοθήκη του και το αρχείο του στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, όπου διαφυλάσσονται έως σήμερα. Ο Δήμαρχος Μανόλης Καρέλλης, επί των ημερών του οποίου πραγματοποιήθηκε η εν λόγω δωρεά, συμπεριέλαβε τον Σπανάκη ανάμεσα στους μεγάλους δωρητές Δημ. Βικέλα, Γ. Σεφέρη, Ελευθ. Πλατάκη κ.ά, των οποίων ανάλογες δωρεές κοσμούν τη Βικελαία Βιβλιοθήκη.
Αν και ουσιαστικά αυτοδίδακτος, ο Στέργιος Σπανάκης, υπήρξε ένας τους σοφότερους και πολυγραφότατους ερευνητές της ιστορίας και του πολιτισμού της Κρήτης, της ειδίκευσης δηλαδή που ονομάζεται σήμερα «Κρητολογία».
Το έργο του, ιδίως για την ιστορία της Βενετοκρατίας στην Κρήτη, είναι τεράστιο: Γνώστης της ιταλικής γλώσσας, αντιλήφθηκε πρώιμα τη σημασία των Εκθέσεων των Βενετών Προβλεπτών στην Κρήτη, και καταπιάστηκε με τη μετάφραση και έκδοσή τους. Παράλληλα δημοσίευσε δεκάδες ακόμη κείμενα της εποχής και συνέγραψε συνθετικές εργασίες που φωτίζουν άγνωστα έως τότε γεγονότα της κρητικής ιστορίας.
Ασχολήθηκε επιπλέον με όλες τις περιόδους της κρητικής ιστορίας, αφήνοντας σημαντικά άρθρα για τη βυζαντινή, τη ρωμαϊκή και την οθωμανική περίοδο της Μεγαλονήσου.
Απαράμιλλο είναι το έργο του για την τοπογραφία και την τουριστική γεωγραφία της Κρήτης, με κορωνίδα το αξεπέραστο έως σήμερα «Πόλεις και χωριά της Κρήτης», που συνιστά την πρώτη πηγή για την ιστορία κάθε πόλης και οικισμού της Κρήτης. Πολύτιμη είναι, επίσης, και η προσφορά του στην ενίσχυση του περιηγητισμού στην Κρήτη, ιδίως με την έκδοση αξεπέραστων ‒και σήμερα ακόμη‒ οδηγών για την ιστορία, τα μνημεία και εν γένει τα αξιοθέατα της Κρήτης.
