Η παιδική και εφηβική παραβατικότητα αποτελούν ένα ανησυχητικό και σύνθετο φαινόμενο στην σύγχρονη Ελληνική κοινωνία.
Από τη σχολική βία και τον εκφοβισμό (bullying) έως τις κλοπές, τη χρήση ναρκωτικών και τη συμμετοχή σε παραβατικές ομάδες, το πρόβλημα έχει αρχίσει να λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Οι έντονα αυξητικές τάσεις δεν παρουσιάζονται πια μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, αλλά και σε μικρότερες πόλεις της επαρχίας. Τα συνηθέστερα αδικήματα που διαπράττονται από ανηλίκους περιλαμβάνουν κλοπές, ληστείες, παραβάσεις της νομοθεσίας περί ναρκωτικών, καθώς και σωματικές βλάβες και αδικήματα κατά της προσωπικής και γενετήσιας ελευθερίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας το πρώτο 9μηνο του 2023 καταγράφηκαν 5.979 υποθέσεις με δράστες ανηλίκους, ενώ το αντίστοιχο διάστημα του 2024 οι υποθέσεις ανήλθαν σε 8.442, σημειώνοντας αύξηση περίπου 41%.
Παράλληλα, οι συλλήψεις ανηλίκων αυξήθηκαν από 4.604 το 2023 σε 6.565 το 2024. Επιπλέον, το «Χαμόγελο του Παιδιού» ανέφερε ότι το 2023, κατά μέσο όρο, έξι παιδιά την ημέρα έπεφταν θύματα κακοποίησης, ενώ σχεδόν δύο παιδιά ημερησίως εμφάνιζαν αυτοκτονικές τάσεις.
Αιτίες και Επιπτώσεις
Η παραβατική συμπεριφορά των ανηλίκων είναι αποτέλεσμα πολυδιάστατων παραγόντων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Ακολουθούν οι σημαντικότεροι από αυτούς:
• Οικογενειακό Περιβάλλον: Η έλλειψη επικοινωνίας, η ενδοοικογενειακή βία, η αδιαφορία των γονέων, η συναισθηματική παραμέληση καθώς και η απουσία σωστής οριοθέτησης από τους γονείς συμβάλλουν στην ανάπτυξη παραβατικών συμπεριφορών. Παιδιά που μεγαλώνουν σε δυσλειτουργικές οικογένειες συχνά παρουσιάζουν αντικοινωνικές και παραβατικές τάσεις.
• Κοινωνικοοικονομικοί Παράγοντες: Η φτώχεια και η ανεργία, που έχουν ενταθεί λόγω της οικονομικής κρίσης αλλά και η αίσθηση αποκλεισμού από τον κοινωνικό περίγυρο ή η ανάγκη αποδοχής από τους συνομηλίκους, ωθούν πολλούς νέους σε παραβατικές πράξεις ως μέσο επιβίωσης ή αντίδρασης. Επίσης σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα η πανδημία COVID-19 αύξησε τα επίπεδα άγχους και απομόνωσης, επηρεάζοντας αρνητικά την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.
• Εκπαιδευτικό Σύστημα: Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού στα σχολεία (ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί) και η απουσία προγραμμάτων πρόληψης συμβάλλουν στην αύξηση της νεανικής εγκληματικότητας.
• Επιρροή των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και της Τεχνολογίας: Η ανεξέλεγκτη χρήση του διαδικτύου και η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο, καθώς και το φαινόμενο του ψηφιακού εκφοβισμού (cyberbullying), επιδεινώνουν το πρόβλημα.
Η παιδική και εφηβική παραβατικότητα δεν επηρεάζει μόνο τα ίδια τα παιδιά, αλλά και το σύνολο της κοινωνίας. Σε ατομικό επίπεδο οι ανήλικοι παραβάτες διατρέχουν υψηλό κίνδυνο σχολικής αποτυχίας, περιθωριοποίησης, χρήσης ουσιών και συνέχισης της εγκληματικής δραστηριότητας στην ενήλικη ζωή τους.
Παράλληλα σε κοινωνικό επίπεδο η αύξηση της παραβατικότητας εντείνει την κοινωνική ανασφάλεια, επιβαρύνει το δικαστικό και σωφρονιστικό σύστημα και δημιουργεί οικονομικές επιπτώσεις λόγω των ζημιών που προκαλούνται.
Προτάσεις για Αντιμετώπιση και Πρόληψη
Η αντιμετώπιση της παιδικής και εφηβικής παραβατικότητας απαιτεί μια ολοκληρωμένη και συντονισμένη στρατηγική που περιλαμβάνει:
• Ενίσχυση της Οικογένειας: Η ψυχολογική και οικονομική υποστήριξη των οικογενειών που βρίσκονται σε κρίση, καθώς και η εκπαίδευση των γονέων σε θέματα ανατροφής, είναι καθοριστικής σημασίας.
• Βελτίωση του Εκπαιδευτικού Συστήματος: Πρέπει να ενσωματωθούν προγράμματα πρόληψης της βίας στα σχολεία, να προσληφθεί εξειδικευμένο προσωπικό και να δημιουργηθεί ένα ασφαλές και υποστηρικτικό εκπαιδευτικό περιβάλλον.
• Ευαισθητοποίηση για την Ψηφιακή Ασφάλεια: Η σωστή εκπαίδευση των παιδιών στη χρήση του διαδικτύου, σε συνδυασμό με την επίβλεψη από τους γονείς, μπορεί να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις της τεχνολογίας.
• Κοινωνικές Δράσεις και Πρότυπα: Η προώθηση θετικών προτύπων μέσα από τον αθλητισμό, τον πολιτισμό και την εθελοντική δράση μπορεί να προσφέρει στα παιδιά και τους εφήβους εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης και κοινωνικής ενσωμάτωσης.
Η νεανική παραβατικότητα δεν είναι ένα φαινόμενο που μπορούμε να αγνοήσουμε. Απαιτεί συντονισμένες δράσεις από το κράτος, την οικογένεια, το σχολείο και την κοινωνία στο σύνολό της.
Αντί να βλέπουμε τους ανήλικους παραβάτες ως χαμένες περιπτώσεις, οφείλουμε να επενδύσουμε στην εκπαίδευση, την πρόληψη και την υποστήριξη, ώστε να δημιουργήσουμε ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον για τη νέα γενιά.
Η λύση βρίσκεται στη συνεργασία και τη συνεχή προσπάθεια για μια κοινωνία με περισσότερη δικαιοσύνη, ισότητα και ευκαιρίες για όλους. 🖋
