ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ@VIA ART της Μαρίας Α. Δρακάκη
Η καρδιά της πόλης των Χανίων και η καρδιά του Ξενοδοχείου ΚΥΔΩΝ χτυπούν εναρμονισμένα με το ταξίδι στο χρόνο και στον χώρο, αδιάσπαστα ΜΑΖΙ με μια ανεπανάληπτη αμοιβαιότητα και μια μοναδική συνέπεια που δεν επιτρέπει σε κανέναν επισκέπτη ή κάτοικο της πόλης να αμφισβητήσει αυτή τη θαυμαστή διαχρονική συμπόρευση !!!! Και είναι μια διαδρομή πλούσια σε ευγενική άμιλλα που ανατροφοδοτείται δημιουργικά από το προνόμιο αυτού του κοινού ρυθμού που χτυπά με συνευθύνη και κοινό σεβασμό για τον άνθρωπο.
Αντικριστά σε δύο διαφορετικά σημεία που γειτνιάζουν χωρικά… Τοπόσημα στις συνειδήσεις των πολιτών τα οποία γειτνιάζουν χωρικά και αντικριστά καθώς σμίγει το βλέμμα τους, συγχρονίζεται η καρδιά τους για να ακτινοβολήσουν αντάξια το μήνυμα της ιστορικής ταυτότητας της πόλης .
Η Δημοτική Αγορά και το ξενοδοχείο ΚΥΔΩΝ και τα δύο σηματοδοτούν με διαφορετικό τρόπο το κέντρο της πόλης, αλλά και ταυτόχρονα διεκδικούν επιπλέον και την έχουν κερδίσει την κεντρική θέση στην καρδιά του ανθρώπινου δυναμικού της.
Η σχέση τους έχει εγγραφεί στις συνειδήσεις των Χανιωτών αδιάσπαστη, λόγω της χωρικής τους εγγύτητας, αλλά σαφώς αφορμάται και από την απαράμιλλη κοινή αγάπη τους για την αξία της κρητικής φιλοξενίας που εκπέμπουν και που σημειωτικά ταυτίζεται και στα δύο τοπόσημα για την ακεραιότητα και την διαχρονικότητά της Δικαιωματικά λοιπόν έχει προσδώσει στο ξενοδοχείο ΚΥΔΩΝ τελικά τον τίτλο- brand name ΤΗΕ HEART CITY HOTEL στην Ελλάδα στην Ευρώπη και τον κόσμο.
Το ξενοδοχείο ΚΥΔΩΝ δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις για τους ανθρώπους που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στα Χανιά με το αποτύπωμα των υψηλής αισθητικής παροχών- υπηρεσιών του στην κοινότητα αλλά αποσπά αβίαστα τις καλύτερες συστάσεις από εκείνους που το επισκέπτονται καθώς βιώνουν τη ζεστασιά και τη μοναδική φροντίδα του ανθρώπινου δυναμικού του που χαρακτηρίζεται από αξιοσημείωτο επαγγελματισμό σε όλα τα επίπεδα.
Έτσι καταφέρνει να διατηρεί την αποκλειστικότητα του αγέρωχου και μεγαλοπρεπούς τοπόσημου στο κέντρο της πόλης που διεκδικεί την απόλυτη ασφαλή και με υψηλή αδιάβλητη ποιότητα επιλογή ως χώρου ψυχαγωγίας ελεύθερου χρόνου για εκείνους που επιζητούν στην καθημερινότητα τους την έμπνευση, τη γαλήνη, τον στοχασμό, την συντροφιά του βιβλίου, του επιστήθιου φίλου.
“Χανιά, 1968. Η πόλη γνωρίζει τεράστια ανάπτυξη, τουριστική, αγροτική εμπορική. Οι μικροί θησαυροί του νομού – ονειρεμένες παραλίες, γραφικές τοποθεσίες και το εκτυφλωτικό φως – υπάρχουν σε κάθε φυλλάδιο διακοπών. Τα κρητικά προϊόντα ταξιδεύουν πέρα από τα όρια του νησιού. Καθώς καταφθάνει όλο και περισσότερος κόσμος, οι ανάγκες για φιλοξενία και διαμονή αυξάνονται.
Οι Όθωνας και Ευάγγελος Αναστασάκης αποφασίζουν να πραγματοποιήσουν ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο. Στην κεντρική πλατεία, ακριβώς απέναντι από την είσοδο της Αγοράς των Χανίων, ορθώνεται το κτήριο που σύντομα θα είναι συνώνυμο με την φιλοξενία, την ευρηματικότητα και την ευχάριστη διαμονή. Και φυσικά, τα αδέρφια συμβουλεύονται την ιστορία και την παράδοση του τόπου τους για να "ονοματίσουν" το έργο τους. Επιλέγουν το όνομα του Κύδωνα, του πρώτου βασιλιά και ιδρυτή της αρχαίας πόλης των Χανίων, που έμεινε στην ιστορία για την μυθική του φιλοξενία. Έτσι και το ξενοδοχείο των αδερφών Αναστασάκη, είχε σαν μοναδικό του σκοπό να κάνει ευχάριστη τη διαμονή του κάθε επισκέπτη, χάρη στην ειλικρινή και φιλόξενη υποδοχή του προσωπικού του.
Η θέση του ξενοδοχείου: ιδανική. Στην καρδιά της πόλης, δίπλα σε μνημεία, μουσεία, κτίρια που σιγά σιγά μετατράπηκαν σε εκθεσιακά και επιστημονικά κέντρα. Ελάχιστα χιλιόμετρα από ολόχρυσες παραλίες, με εύκολη πρόσβαση σε όλα τα μέσα μεταφοράς. Η καλύτερη επιλογή ενός επισκέπτη που επιθυμεί να εξερευνήσει τα Χανιά ή έρχεται για δουλειές. Και φυσικά, όλη η φιλοσοφία του ΚΥΔΩΝ χτίστηκε γύρω από αυτήν την υπέροχη πολυμορφία που προσφέρει η πόλη και ολόκληρος ο νομός των Χανίων.
Καθώς τα χρόνια περνούν, οι απαιτήσεις γίνονται υψηλότερες, και η διεύθυνση του ΚΥΔΩΝ παρακολουθεί τις τάσεις και ανανεώνει το φάσμα των υπηρεσιών με εξαιρετική συνέπεια. Ο σεβασμός στον πελάτη, η αγάπη για το παιδί, η ανάδειξη των πιο κρυφών σημείων της πόλης, ο σεβασμός στο περιβάλλον, οι παραδόσεις και η Κρητική διατροφή, η χρήση των νέων τεχνολογιών, η ευελιξία, η αγάπη για τον συνάνθρωπο είναι μόνο μερικές από τις αρχές που διαμορφώνουν την πολιτική του ΚΥΔΩΝ στο γύρισμα του αιώνα, αλλά και μέχρι σήμερα.
Η σημερινή διεύθυνση, τρίτη πλέον γενιά που αναλαμβάνει τη διαχείριση του KYDON, The Heart City Hotel. Πολλά κεφάλαια έκλεισαν… ένα κεφάλαιο παραμένει πάντα ανοιχτό: αυτό της αγάπης για την σοβαρή και ουσιαστική δουλειά.
Ανανεώνουμε λοιπόν τη δέσμευσή μας για πολλά ακόμα χρόνια γεμάτα συνέπεια και απολαυστικές διαμονές στην καρδιά της πιο όμορφης πόλης. Και συνεχίζουμε…”
Και φυσικά αφού κάθε λεπτομέρεια στην αρχιτεκτονική των χώρων του και τη διακόσμηση είναι επιμελημένη με μεράκι, η τέχνη δεν θα μπορούσε να απουσιάζει. Ή τουλάχιστον να μην συνηγορεί στην υψηλή αισθητική που χαρακτηρίζει κάθε σημείο όλων των χώρων του.
Επιλεγμένα έργα τέχνης από την συλλογή της οικογένειας συμβάλλουν διακριτικά στην αισθητική εμπειρία των χρηστών του ξενοδοχείου. Αλλά σαφώς οι επιλογές των καλλιτεχνών δημιουργών των έργων τέχνης που φιλοξενούνται στους κύριους χώρους της τραπεζαρίας και του καφέ, προφανώς έχει μελετηθεί για το νόημα και τα πολλαπλά μηνύματα που εκπέμπουν ολιστικά στην οπτική αφήγηση που επενδύει την λειτουργικότητα τους
Το έργο τέχνης “Caffè Florian στην Βενετία” της ζωγράφου Μαρίνας Καρέλλα [i] υποδέχεται τους επισκέπτες στον χώρο του καφέ με θέα την Δημοτική Αγορά των Χανίων! Ο μεγαλόπρεπος πίνακας εκπέμπει μυστήριο με τα σκούρα του χρώματα αλλά η σιωπή του υποδηλώνει αφοσίωση, προσήλωση, στοχασμό, εσωτερικό ποιητικό που μονομαχεί καθημερινά με στωικότητα και πίστη καθώς καλείται να διαχειριστεί αντιθετικά δίπολα παρουσία-απουσία, κίνηση- ακινησία άγχος- ηρεμία, έμπνευση ρουτίνα, φως σκιές
Η αίσθηση της θεατρικότητας ξεπηδά από τον πίνακα δημιουργώντας προσδοκίες για αυτό που θα συμβεί στη συνέχεια καθώς ο θεατής θα θελήσει να προχωρήσει το βλέμμα του πίσω από το άμεσα ορατό σε κόσμους δικούς του με απελευθερωμένη ερμηνεία και με πρόθεση ενεργητικής όρασης και απόκρισης στις συνδηλώσεις των οπτικών μορφών του έργου τέχνης. Η Μαρίνα Καρέλλα (Αθήνα, 17 Ιουλίου 1940) είναι Ελληνίδα καλλιτέχνιδα[ii].
Γονείς της ήταν ο βιομήχανος Θεόδωρος Καρέλλας και η Έλλη Χαλικιοπούλου. Είναι η σύζυγος του Πρίγκιπα Μιχαήλ της Ελλάδας. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (1960-1963). Μαθήτρια του Γ. Τσαρούχη αλλά και του σπουδαίου ζωγράφου Όσκαρ Κοκόσκα. Συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι, στην Ecole des beaux-arts (1963-5) και στο Σάλτσμπουργκ, στην Σχολή Kokoschka.
Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία της το 1966, όταν παρουσίασε την πρώτη έκθεση ζωγραφικής της στο Φεστιβάλ των Δύο Κόσμων στην Ιταλία.[iii] Η καλλιτέχνιδα ξεκίνησε τη σταδιοδρομία της ως ζωγράφος.[iv]
Το έργο του Χρήστου ΜΠΟΚΟΡΟΥ[v] “Olive tree’s shadow” σε τόνους χρυσού και μαύρου αποκαλύπτει ένα δοξαστικό φως στο εσωτερικό μιας μοναχικής σκοτεινής ελιάς από ένα καντήλι με δύο φλόγες.
Moιάζει με πνοή μιας αρχέγονης ζωής που συναντάται με το σήμερα και μεταγγίζει ένα ζωοποιό φως !!!Το φως που σηματοδοτεί την αιώνια ζωή. Γιατί η ζωγραφική του Χρήστου Μποκόρου καθαγιάζει όσα αναπαριστά με μια εγκόσμια αθανασία Ανασύρει ενθυμήσεις, μνήμες χωρικές οικειότητες, αντικείμενα απλά και καθημερινά και τα εξυψώνει με το φως που υποβάλλεται μέσα από την έκφραση του στο ύψος του αρχέτυπου του διαχρονικού συμβόλου, στις προαιώνιες αλήθειες. Η ελιά της ειρήνης, αιωνόβιος φύλακας της τάξης του κόσμου και ο κορμός της δαιδαλώδης και τραυματισμένος αλλά πάντα αγέρωχος, αναλαμβάνει εκτός από τον ρόλο του δεσμώτη χρόνου και την αποστολή του δεσμοφύλακα του φωτός με κυρτώσεις, χάσματα επίπονους ελιγμούς στον κορμό τους οι θυγατέρες του ήλιου, τα δέντρα της ειρήνης φιλοξενούν στο φύλλωμα τους το φως της ημέρας και το μεταγγίζουν στην περίπτωση της εικαστικής αναπαράστασης του Μποκόρου με μια χρυσαφένια λάμψη που διαχέεται περίλαμπρη από το κέντρο του δέντρου με δύο φλογίτσες από το κέντρο του και υπερνικά το σκοτάδι ο λεπτός κορμός του μοναχικού δέντρου διαφυλάσσει τη φυσική νομοτέλεια και υπενθυμίζει τη συνέχεια της ζωής μέσα από τον θάνατο με ένα συμβολικό ζευγάρι ταπεινής φλόγας. Το έργο είναι αισιόδοξο μέσα από το περίλαμπρο φως που απελευθερώνει στο κεντρικό σημείο του πλούσιου φυλλώματος του δέντρου ,σηματοδοτώντας μια ποιητική μεταμόρφωση που εξαγνίζει ισορροπώντας γη την ανάταση με το γήινο βάρος έργο που εύστοχα μαγνητίζει το βλέμμα σε περίοπτη θέση σαν ένας μικρός ναός προσκυνητάρι στην ευλογία της περιπέτειας που αποκαλείται ζωή.
Στον χώρο της τραπεζαρίας που πρωταγωνιστεί η λευκή καθαρότητα ο ζωγραφικός πίνακας του Χανιώτη δημιουργού Μιχάλη Μανουσάκη[vi] που χαρακτηρίζει την περίοδο της σειράς των έργων του που “πανηγύρισαν με ευοίωνα σύμβολα τον νόστο” αιφνιδιάζει με την εμβρυική στάση ενός γυμνού ανθρώπου που αιωρείται πάνω από τη στέγη του οίκου.
Η νοσταλγία για τον οίκο και ο Οδυσσέας που αναζητά την Ιθάκη του μέσω της εικαστικής αναπαράστασης του Μανουσάκη με μια μινιμαλιστική γλώσσα που ξαφνιάζει, προσκαλεί τους αποδέκτες του να νοηματοδοτήσουν τη δική τους Ιθάκη και να αναστοχαστούν με την οικεία στάση στην μήτρα τι σημαίνει για αυτούς το ταξίδι του πηγαιμού για την Ιθάκη, το ταξίδι της ζωής γιατί η Ιθάκη είναι αντίστιξη σε κάθε προσωπικό ταξίδι και διαφοροποιείται μοναδικά σε κάθε προσωπική βιογραφία…. «Τι είναι αναπαράσταση; Παράσταση μιας στάσης, μιας υπόστασης που δεν φαίνεται. Χρειάζεται βάθρο. Αυτήν την υπόσταση παλεύουμε να βρούμε. Να έχει υπόσταση, να έχει σώμα. Και να έχει ίσκιο, να σε πείθει.[…] Μοναχό του τον ήρωα τι να τον κάνεις; Αν δεν τον τραγουδήσει κάποιος, ποιος θα τον μάθει;[…][vii] μοιράζεται στοχαστικά, ο Χρήστος Μποκόρος.
Τι άλλο θα έχουμε αν δεν κρατήσουμε το πολύτιμο στη ζωή μας; Χωρίς ρίζες, ούτε καρπούς, ούτε κλαδιά, ούτε φύλλα. Μέσα στα μουσεία παραμένουμε σιωπηλοί, προσδοκώντας να επικοινωνήσουμε με κάτι άλλο, μυστικό, απόμακρο. Να ανακαλύψουμε έναν λυγμό, ένα κάτι που θα μας πάει κάπου αλλού…»
Στον ίδιο χώρο τα ζωγραφικά έργα του Θοδωρή KAΛΟΥΜΕΝΟΥ[viii] αφαιρετικά χωρίς τα σύμβολα-αντικείμενα που επέμενε να εισάγει στα έργα του για να υπογραμμίσουν τη σημασία του τρόπου που βλέπουμε παρατηρώντας τα, ανατρέχω στον κατάλογο της Δημοτικής Πινακοθήκης Χανίων που εκδόθηκε ένα χρόνο μετά τον θάνατο του προκειμένου να τιμηθεί η καλλιτεχνική του προσφορά του δημιουργού ως ζωγράφου και καλλιτεχνικού επιμελητή τον Δεκέμβριο του 2010.
Και φυσικά δεν αντιστέκομαι στην πρόκληση να παραθέσω αυτούσιο τον λόγο του για να συνοδεύει αυτή τη σειρά των έργων του που φωτίζουν με το πράσινο της ελπίδας την τραπεζαρία του ξενοδοχείου ΚΥΔΩΝ για να προσκαλέσει τους αποδέκτες τους να συμμετάσχουν με την απόκριση και τη συμμετοχή τους με τη δική τους ανάγνωση και ερμηνεία στη νοηματική και σημειωτική αφήγηση που συγκροτούν καθώς παρατάσσονται στρατηγικά στον χώρο με τον ΟΔΥΣΣΕΑ του Μανουσάκη ανάμεσα τους
Η σκέψη του Θοδωρή Καλούμενου διασταυρώνεται με τα μηνύματα των έργων του Μιχάλη Μανουσάκη του Χρήστου Μποκόρου της Μαρίνας Καρέλλα καθώς συνειδητοποιώ ότι όλων η μεταγλώσσα στα έργα τους μεταγγίζει συμβολικά μια αέναη προσπάθεια, αγωνίζονται, συνδιαλέγονται, αντιστέκονται, αναψηλαφούν τους βηματισμούς τους και συνεχίζουν.
[…] Έχει περάσει μισός αιώνας από τότε που ήμουν 3 χρονών , όταν για πρώτη φορά προσπάθησα να σχεδιάσω ένα πράγμα τόσο ογκώδες και τόσο βαρύ, όσο ένας ελέφαντας. Αν και αυτή ήταν η πρώτη μου προσπάθεια νομίζω πως εκτός από το ότι ήταν εξαιρετικά αφαιρετική-μόλις 4 γραμμές και ένα μολύβι, ήταν μάλλον επιτυχημένη στο επίπεδο της συν-παράθεσης αντίθετων εννοιών , που εκφράζονταν μέσα από τον όγκο ενός ελέφαντα και 4 γραμμών ενός μολυβιού.
Από εκείνη την πρώτη απόπειρα πέρασαν 20 χρόνια, μέχρι τη στιγμή που εδώ και πάνω από τρεις δεκαετίες-η όποια ανάγκη να εκφραστώ με εικόνες πήρε την μορφή της επαγγελματικής ενασχόλησης.Κι όμως στην ουσία τίποτα δεν έχει αλλάξει. Δεν θέλω σε καμία περίπτωση να πω ότι περίμενα μια τέτοια εύνοια, αφού η Μάχη όλων όσων δημιουργούν σε οποιοδήποτε χώρο της τέχνης, συνεχίζεται ασταμάτητα! Ανάμεσα στα πράσινα και στα κόκκινα, στα maggiore και στα minore, στα συναισθήματα χαράς και λύπης, στην κίνηση και στη στάση, όλοι “…μάχονται αυτό το Μέγα, ο καθένας μόνος του” όπως λέει και το τραγούδι. Ποια να ναι άραγε αυτή η Μάχη? Όποια και να ναι συνεχίζεται ακόμη και όλοι-χωρίς καμιά εξαίρεση- μάχονται! Πώς, λοιπόν, θα μπορούσα να περιμένω κάποιου είδους εύνοια πάλι? [ix]
Μπορούμε να κατανοήσουμε και να βιώσουμε την τέχνη με πολλούς τρόπους. Η έκφραση και η απόκριση είναι δύο αλληλεξαρτώμενοι τρόποι με τους οποίους το βίωμα της τέχνης αποκτά προσωπικό νόημα για τον αποδέκτη -χρήστη του χώρου. Η τέχνη στο ξενοδοχείο ΚΥΔΩΝ είναι φανερό ότι δεν αρκείται σε μια φορμαλιστική επιλογή, αλλά υπηρετεί μια στρατηγική πρόσκληση για τους επισκέπτες του ιστορικού χώρου στο πλαίσιο μια συναρπαστικής αντιληπτικής παίδευσης και πολλαπλής ερμηνευτικής πρόκλησης ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ εναρμονισμένης ιδεατά με τις προσφερόμενες υπηρεσίες του ανθρώπινου δυναμικού του. Άρτιο περιβάλλον δημιουργικού διαλόγου με την πολιτιστική κληρονομιά, με τα κοινωνικά στοιχεία της τέχνης, με την ιστορία, με τις ιδέες και τους συμβολισμούς της καλλιτεχνικής έκφρασης. Η διεργασία της ανακάλυψης των εικαστικών έργων και η φόρτιση των οπτικών μορφών τους με τις πανανθρώπινες αξίες, με την ΙΔΙΑ ΤΗ ΖΩΗ είναι μια διαρκής ανάγνωση και ερμηνεία του εκφραστικού περιεχομένου των στοιχείων που συγκροτούν την συνολική ταυτότητα των εσωτερικών χώρων του ξενοδοχείου του οργανισμού που δεν θα πάψει ποτέ να συγκινεί και να ενεργοποιεί σε κάθε επισκέπτη. τη μνήμη, αλλά και την δημιουργική αντίληψη, αντανακλώντας εκτός από την ευγενική φροντίδα σε όσους υποδέχεται, εύστοχα και την αναγκαιότητα της σπουδής της τέχνης με διάφορους τρόπους.
*Ευχαριστώ θερμά τον κ.Κόλλα, Διευθυντή του ξενοδοχείου για τον ενδιαφέροντα διάλογο που αναπτύξαμε για την τέχνη στην ζωή μας, αλλά και για την εκπαίδευση στην τέχνη, καθώς και την κ. Δημητράκη, υπεύθυνη επικοινωνίας και marketing για την υποστήριξη του αφιερώματος με επιλογή παραχώρηση των φωτογραφιών από το site του ξενοδοχείου μεγάλο ευχαριστώ και στο ανθρώπινο δυναμικό του ξενοδοχείου για την ευγένεια και την εγκαρδιότητα που χαρακτηρίζουν μοναδικά την επικοινωνία τους κάθε στιγμή της ημέρας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. ΤΕΧΝΟΚΡΙΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ της Μαρίνας Λαμπράκη -Πλάκα, Καθηγήτριας Ιστορίας της Τέχνης, Διευθύντριας της Εθνικής Πινακοθήκης, στο Μιχάλης Μανουσάκης,(2011) Ο χώρος του χρόνου Αναδρομή, Γενική Επιμέλεια Έκθεσης Μιχάλης Μανουσάκης, Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων, Αύγουστος -Νοέμβριος 2011, σελ. 56
2. Θοδωρής Καλούμενος, Χανιά Άνοιξη 2000από την έκδοση Δήμος Χανίων, Δημοτική Πινακοθήκη, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανίων. Θοδωρής Καλούμενος Το κάλλος των συμβόλων, 17 Δεκεμβρίου 2010-18 Φεβρουαρίου 2011, Επιμέλεια Έκθεσης Αντώνης Νταγαδάκης,Νίκος Ράμμος, Οργάνωση Έκθεσης Αθηνά Γιαννουλάκη, Γραμματειακή Υποστήριξη: Άρτεμις Οικονομάκη, Τεχνική Υποστήριξη Γιώργος Καταραχιάς
[i] https://www.tovima.gr/print/vimagazino/marina-karella-mia-zoi-san-mythistorima/
[ii]https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B1_%CE%9A%CE%B1%CF%81%CE%AD%CE%BB%CE%BB%CE%B1
[iii] Καρέλλα Μαρίνα – Εθνική Λυρική Σκηνή (nationalopera.gr)
[v] Μποκόρος Χρήστος – Εθνική Πινακοθήκη (nationalgallery.gr)
[vi] Μανουσάκης Μιχάλης – Εθνική Πινακοθήκη (nationalgallery.gr)
[vii] Χρήστος Μποκόρος, Ζωγράφος1Ως πολύσημη ωδή στο παιχνίδι – Χανιώτικα Νέα (haniotika-nea.gr)
[viii] Το 2006 ιδρύει στα Χανιά τη γκαλερί “Έβδομη Όψη”. Από το 2001 ξεκινά η συνεργασία του με τη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων στην οποία από το 2004 προσλαμβάνεται στη θέση του καλλιτεχνικού επιμελητή, όπου και παρέμεινε μέχρι το θάνατό του από καρκίνο, τον Δεκέμβριο του 2009. Για να τιμήσει τη μνήμη του, η Πινακοθήκη οργάνωσε αναδρομική έκθεση του έργου του τον Δεκέμβριο του 2010, με τίτλο “Θοδωρής Καλούμενος: Το κάλλος των συμβόλων” και επιμελητές τους Νίκο Ράμμο και Αντώνη Νταγαδάκη. https://biblionet.gr/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF/?personid=69997
[ix] Θοδωρής Καλούμενος, Χανιά Άνοιξη 2000από την έκδοση Δήμος Χανίων, Δημοτική Πινακοθήκη, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανίων. Θοδωρής Καλούμενος Το κάλλος των συμβόλων, 17 Δεκεμβρίου 2010-18 Φεβρουαρίου 2011, Επιμέλεια Έκθεσης Αντώνης Νταγαδάκης,Νίκος Ράμμος, Οργάνωση Έκθεσης Αθηνά Γιαννουλάκη, Γραμματειακή Υποστήριξη Άρτεμη Οικονομάκη, Τεχνική Υποστήριξη Γιώργος Καταραχιάς
