Μία πολλή όμορφη και εντυπωσιακή ξενάγηση περίμενε όλους όσους επισκέφτηκαν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο το περασμένο Σάββατο 6 Απριλίου 2024 στα εγκαίνια της νέας έκθεσης.

Η εικαστικός και επιμελήτρια της έκθεσης «Δυνατές στον χρόνο. Ρένα Παπασπύρου – Άσπα Στασινοπούλου» Μαρία Μαραγκού «οδήγησε» το κοινό σε όλες τις αίθουσες στις οποίες ήταν τα έργα των δύο μεγάλων εικαστικών, Ρένα Παπασπύρου και Άσπα Στασινοπούλου και με αναλυτική περιγραφή στα περισσότερα από αυτά έβαλε τους παρευρισκόμενους στον κόσμο των δύο γυναικών καλλιτεχνών. Ο κόσμος συνομίλησε μαζί με την επιμελήτρια αλλά πολλές φορές και με την ίδια την καλλιτέχνη προσπαθώντας να μπει βαθύτερα στον “καλλιτεχνικό” κόσμο της Ρένας Παπασπύρου.

Το παρόν στα εγκαίνια έδωσαν οι Γιώργης Μαρινάκης Δήμαρχος Ρεθύμνου, Μάνος Τσάκωνας Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ρεθύμνου, Κώστας Χρηστίδης υπεύθυνος του Εκπαιδευτικού Τομέα του Μουσείου, Έφη Θεοδώρου Καλλιτεχνική Διευθύντρια του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, Βασίλης Χαμσάς Διευθυντής Alpha Bank, Νίκος Δερεδάκης Ιστορικός Ερευνητής Συγγραφέας, Αντώνης Βολανάκης Καλλιτέχνης, Γιούλη Μπάκα Αναπληρώτρια Διευθύντρια της Διεύθυνσης Πολιτισμού του Δήμου Ρεθύμνης και πολλοί άλλοι λάτρες της τέχνης και των εκθέσεων που διοργανώνει το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο με την Μαρία Μαραγκού Καλλιτεχνική Διευθύντρια εκεί και την Κατερίνα Κουγιουμουτζή υπεύθυνη Συντονισμού και Οργάνωσης των Δράσεων του Μουσείου.

Το Μ.Σ.Τ.Κ. διαθέτει μια αρκετά σημαντική συλλογή έργων και των δύο καλλιτεχνών. Kαι αυτά τα έργα, τα οποία συνθέτουν τη ραχοκοκαλιά της πορείας τους, εκθέτει. Στην έκθεση συμμετέχει ευγενικά η Συλλογή Έργων Τέχνης της Alpha Bank, δανείζοντας από ένα μνημειακό έργο της καθεμίας. Η χειρονομία, δίνει την αφορμή, τόσο στην Τράπεζα όσο και στο Μουσείο, να υπενθυμίσουμε και να τιμήσουμε τη μνήμη του συλλέκτη Προέδρου Γιάννη Κωστόπουλου και της αδελφής του Άννης, Αντιπροέδρου του Ιδρύματος «Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου», χορηγών ελληνικών πολιτιστικών οργανισμών και καλλιτεχνών. Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης ευχαριστεί για την πρωτοβουλία τη διευθύντρια του Ιδρύματος Ειρήνη Οράτη και την Επιστημονική Υπεύθυνη της Συλλογής Έργων Τέχνης της Alpha Bank, Δρ. Δέσποινα Τσούργιανη.

Η πρώτη καταγραμμένη performance της Άσπας Στασινοπούλου είναι «Tο γυμνό που ανεβαίνει, το γυμνό που κατεβαίνει», ένα homage της δεκαετίας 1970 στον μεγάλο δάσκαλό της Marchel Duchamp. Η φωτογραφία – ντοκουμέντο είναι της Μαρίας Δάρα και το υλικό το δανείστηκε το Μ.Σ.Τ.Κ. από τον κατάλογο της αναδρομικής έκθεσης της Α. Σ. στο Μουσείο Μπενάκη το 2010, σε επιμέλεια Μαρίας Μαραγκού. Το 1992 στο λόφο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών το κέρινο ομοίωμα του Ποσειδώνα, δια χειρός Άσπας, καίγεται με τα έξι φυτίλια που του έχει φυτέψει στο σώμα η καλλιτέχνις.

Η τελευταία performance της Α.Σ. είναι η «Με αφορμή την Ελένη», ένα έργο που δούλεψε για εκείνη η Ρ. Π., από ένα αντίγραφο κεντήματος του μικρού κοριτσιού Ελένη, το 1882. Η performance είναι υπόδειγμα συνεργασίας δύο καλλιτεχνών που πιστεύουν βαθιά στην τέχνη.

Η Άσπα περπάτησε στην Αθήνα έξω από το Ωδείο Αθηνών και λίγο αργότερα στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Αυτά συνέβησαν ένα χρόνο πριν πεθάνει. Η πρώτη παρουσία φιλμαρίστηκε από τον ιστορικό τέχνης Σταμάτη Σχιζάκη και η δεύτερη στη Θεσσαλονίκη από τον καλλιτέχνη Σταύρο Παναγιωτάκη. Το έργο το βλέπουμε σήμερα και με τις δύο εκδοχές του: Παράλληλα το αυθεντικό ρούχο που “έχτισε” η Ρένα για την ΄Ασπα καθώς και το αυθεντικό κέντημα της μικρής Ελένης.

Στα πλαίσια της έκθεσης στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης η Ρένα Παπασπύρου θα πει : «Η ύλη έγινε το αποκλειστικό αντικείμενο της δουλειάς μου από το 1963 και μετά (ψηφιδωτό, ακανόνιστα τούβλα, μέταλλο, πολυεστέρας, πλαστικά). Όσο πίσω και να γυρίσω όμως, στις πρώτες αρχές της ζωγραφικής μου, βρίσκω πάντα να υπάρχει η απασχόληση με την ύλη, παρ’ ότι το συνειδητό πλαστικό αιτούμενο ήταν άλλο.

Το 1972 άρχισα να μελετώ τις παραμορφώσεις που έφερναν στον χώρο -τον οικείο χώρο του δωματίου τα διάφορα αντικείμενα- μεγάλες προβαλλόμενες σκιές. Ήθελα να ζωγραφίσω αυτές τις σκιές πάνω στις επιφάνειες στις οποίες έπεφταν, τον τοίχο, την καρέκλα, την ξύλινη πόρτα. Στην πορεία αυτής της δουλειάς βρέθηκα αντιμέτωπη με το πρόβλημα της αυτοτέλειας της υλικής επιφάνειας. Πώς δηλαδή να διατηρηθεί ο ιδιαίτερος μορφολογικός χαρακτήρας της κάθε ύλης χωρίς να καλυφθεί ή να αλλοιωθεί από τη χρωστική ύλη που χρειαζόταν για τη ζωγραφική επέμβαση. Πρακτικά το έλυσα χρησιμοποιώντας το μίνιμουμ χρωστικό μέσο, τη λεπτή μύτη μολυβιού, ουσιαστικά όμως με οδήγησε ν’ ανακαλύψω τα ιδιαίτερα μικρο-μορφολογικά στοιχεία καθώς και τα κατοπινά τυχαία συμβάντα της υλικής επιφάνειας, τα οποία ονόμασα «επεισόδια».

«Επεισόδια» είναι, λοιπόν, εκτός από τον ειδικό χαρακτήρα της κάθε ύλης, οι διάφορες καταστάσεις πάνω στην επιφάνειά της. Ίχνη από το εργαλείο που την επεξεργάστηκε, βουρτσιές του πινέλου, τρύπες από καρφιά, ίχνη από ανθρώπινη χρήση, σωματικά αποτυπώματα, χαραξιές, graffiti, αλλοιώσεις από φθορά, φωτιά, υγρασία, στρωματώσεις από προηγούμενα χρώματα που μισοδιακρίνονται και αλληλοεπιδρούν.

Το σημείο της δικής μου επέμβασης ήταν εκεί όπου συνέβαινε ένα ισχυρό ή χαρακτηριστικό «επεισόδιο» και το επισήμαινα με μολύβι. Έτσι άρχισα να χρησιμοποιώ ξύλα, κομμάτια άσφαλτο, λαμαρίνα, τοίχο αποτοιχισμένο, πανί, νάιλον, τα υλικά/στοιχεία του τοπίου της πόλης, που είναι το πραγματικό τοπίο το οποίο βλέπει καθημερινά ο κάτοικος της πόλης χωρίς να το βλέπει».

Άσπα Στασινοπούλου

Σ’ αγαπώ πες το με πέτρες, 1968

Το σλόγκαν του Γαλλικού Μάη του 1968 δίνει τον τίτλο σε μία ολόκληρη δουλειά της Άσπας Στασινοπούλου στην εποχή της δικτατορίας.

Η Άσπα Στασινοπούλου επεξεργάζεται ιδέες και παράγει έργα σε μια σύζευξη εκφράσεων όπου το αντικείμενο χρήσης, το έτοιμο αντικείμενο και οι ήπιες τεχνολογίες σημειώνουν το παρόν, ενώ η χρονική συνέχεια συμπίπτει με τη συνέπεια των επιμέρους στοιχείων και μέσων που χειρίζεται με τρόπους διαφορετικούς.

Η Άσπα Στασινοπούλου, βρέθηκε πολύ νωρίς από το Παρίσι στο Λονδίνο και κυρίως αφέθηκε ατίθασα στο ένστικτό της, με αποτέλεσμα να δουλεύει όπως επιθυμούσε, να μην ταξινομείται και, κυρίως, να μην υπολογίζει την αγορά. Τα έργα της, αν και αποτελούν αντικείμενο αγάπης από την πλευρά αρκετών σημαντικών συλλεκτών, μη έχοντας συμβαδίσει με το κοινό γούστο της εποχής τους, αδικήθηκαν πολλές φορές, όπως εξ’ άλλου τα έργα κάθε καλλιτέχνη που προηγείται της εποχής του ή που δουλεύει σε πλαίσιο που δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί.

Γνωστοποιούνται ευρέως σήμερα, αυτά τα επιτύμβια όντα με τις γραφές, τα έτοιμα αντικείμενα με τα τυπώματα πάνω σε έπιπλα, τα έργα από ταβανόβουρτσες, τα έργα από σιδηρικά και φτυάρια (αναφερόταν στο Μπόυς από τις αρχές της δεκαετίας του 1970).