ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ@VIA ART

Ελάχιστα κτίρια της σύγχρονης ιστορίας της Αθήνας άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στο ζωντανό σώμα της πόλης, ανάμεσά τους το ξενοδοχείο Hilton Athens (Athens, Greece) είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση. Η επιδραστικότητά του στην αρχιτεκτονική αισθητική της δεκαετίας του ’60, αλλά και στο ευρύτερο περιβάλλον ήταν τέτοια ώστε όχι μόνο έδωσε το όνομά του στην περιοχή, αλλά στην πραγματικότητα έγινε τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του μια γέφυρα ανάμεσα στο παλιό και το καινούριο και στη συνέχεια υπήρξε αναπόσπαστο μέρος του τοπίου και της ίδιας της πρωτεύουσας. Γιατί είναι αλήθεια ότι πλέον κανείς δεν μπορεί να φανταστεί την Αθήνα χωρίς το «Hilton».

Σήμερα, περικυκλωμένο από σιδερένια φράγματα, το κτιριακό συγκρότημα έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο εργοτάξιο, με τα τεχνικά συνεργεία να δουλεύουν πυρετωδώς με στόχο να είναι έτοιμο για την επόμενη μέρα του.

Το τελευταίο διάστημα, όμως, οι ψυχρές λαμαρίνες που το περιβάλλουν εμποδίζοντας την είσοδο, αλλά και τα αδιάκριτα βλέμματα, έχουν ντυθεί με υψηλής αισθητικής φωτογραφικό και πληροφοριακό υλικό, το οποίο περιγράφει στα ελληνικά και τα αγγλικά σημαντικά ορόσημα της διαδρομής του. Με αυτό τον τρόπο, λοιπόν, το «Hilton» της Αθήνας αφηγείται τη συναρπαστική ιστορία του στους κατοίκους και τους επισκέπτες της πρωτεύουσας, ενώ ταυτόχρονα υπόσχεται ένα ακόμη πιο λαμπρό μέλλον στη «νέα εποχή» του.

Ένα χαρακτηριστικό έργο τέχνης με γραμμικά σύμβολα που αποτελεί  στοιχείο της αισθητικής του ταυτότητας  και ταυτισμένο με όλη την ιστορική διαδρομή του είναι  ο «ήλιος» του Μόραλη, σύνθεση εγχάρακτου λευκού  έργου στην πρόσοψη του, ο οποίος παραμένει όμως φωτεινός να χαρακτηρίζει το ιστορικό ξενοδοχείο και ίσως λίγοι γνωρίζουν σε ποιον δημιουργό ανήκει. «Επάνω δεξιά, οι δύο κεραίες είναι ο ήλιος, η αρχή. Από τον ήλιο σχηματίζονται όλα: η γραμμή του αετώματος, πάνω στο αέτωμα η Γλαυξ, αριστερά το χέρι της Αθηνάς που κρατάει τη Νίκη. Η κουκουβάγια είναι στο ίδιο ύψος με το ακροκέραμο στην κορυφή του αετώματος και με το κεφάλι της Αθηνάς. Τα τρία αυτά στοιχεία ισορροπούν τη σύνθεση. Κατεβαίνουμε παρακάτω: αριστερά, η Αθηνά με την ασπίδα της. Δίπλα στην ασπίδα, ο βωμός και οι Κανηφόρες, δηλαδή η προσφορά προς τον ξένο. Παρακάτω, οι Αυλητρίδες, δηλαδή η διασκέδαση. Κάτω είναι το άρμα που συμβολίζει το ταξίδι, όπως και η τριήρης. Αυτή είναι  η ιστορία του».

Σημείο αναφοράς για την ελληνική αρχιτεκτονική, αλλά και για την κοινωνική ζωή της πόλης, το ιστορικό ξενοδοχείο βρίσκεται σε φάση ριζικής μεταμόρφωσης για να μας συστήσει το νέο του πρόσωπο στις αρχές του 2025. Καθώς διασχίζεις, όμως, τη Βασιλέως Αλεξάνδρου, απέναντι από την Εθνική Πινακοθήκη, η ιστορία του ζωντανεύει στην περίφραξη του εργοταξίου μέσα από αρχειακό φωτογραφικό υλικό για να θυμίσει τους ανθρώπους που συνδέθηκαν με τη δημιουργία του (τους αρχιτέκτονες και τον εικαστικό Γιάννη Μόραλη που δημιούργησε τις σήμα-κατατεθέν ανάγλυφες συνθέσεις της πρόσοψης), τους διάσημους διεθνείς φιλοξενούμενους αλλά και τους λαμπερούς Αθηναίους που έδιναν εδώ τα ραντεβού τους.

Με τίτλο «Space between», η εικαστική εγκατάσταση που αγκαλιάζει την περιφέρεια του ξενοδοχείου έρχεται να αναδείξει την ταυτότητα ενός εμβληματικού τοπόσημου της Αθήνας, προβάλλοντας αυτό που υπήρξε αλλά και διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την πόλη και τους νέους δημιουργούς. Στόχος της έκθεσης, άλλωστε, σύμφωνα με τους εμπνευστές της είναι να δημιουργήσει μια πλατφόρμα συζήτησης και έκφρασης ανάμεσα στους ανθρώπους της πόλης για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της. Διόλου τυχαία τη δημιουργική διεύθυνση του εγχειρήματος έχει αναλάβει ο διεθνώς καταξιωμένος διευθυντής φωτογραφίας και σκηνοθέτης, υποψήφιος δύο φορές για Όσκαρ και BAFTA, Φαίδων Παπαμιχαήλ. «Ο Φαίδων Παπαμιχαήλ μεγάλωσε στην περιοχή και από παιδί είχε μια ιδιαίτερη σχέση με το κτίριο. Επιστρέφοντας χρόνια μετά, εμπνεύστηκε από την αρχιτεκτονική του και το απαθανάτισε σε μια σειρά φωτογραφιών που διεκδικούν το βλέμμα σου στην πλευρά της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας. Μια σειρά από εικόνες που αγκαλιάζουν τις λιτές γεωμετρίες της κατασκευής.

«Γεννήθηκα την ίδια εποχή με αυτό το εμβληματικό κτίριο και κατά κάποιο τρόπο αισθάνομαι ότι η πνευματική μας ζωή ανά τις δεκαετίες ήταν παράλληλη. Αυτός είναι ίσως ο λόγος που κατά τη διάρκεια της φωτογράφισης μπόρεσα διαισθητικά και με ευκολία να αποδώσω την απέριττη ομορφιά και τις λεπτομέρειες της αρχιτεκτονικής του στις συνθέσεις μου», λέει χαρακτηριστικά ο ίδιος.»

«Στην έκθεση συνεργάζονται η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών με την επιμέλεια του Αναπληρωτή Καθηγητή και ιδρυτή της Μπιενάλε της Αθήνας Poka-Yio, ενώ την επιμέλεια υπογράφουν οι art directors Οδυσσέας Λάππας και Κατερίνα ΣαράντηΚυκλώνοντας το εργοτάξιο προς τη Βεντήρη και τη Μιχαλακοπούλου, η παλέτα ζωηρεύει με κίνηση και χρώμα. Η εκθεσιακή «κορδέλα» ανήκει πλέον στη νέα γενιά δημιουργών, τους φοιτητές της ΑΣΚΤ που, κατόπιν διαγωνισμού, καταθέτουν τη ματιά τους για τα πολλά και διαφορετικά πρόσωπα της πόλης σήμερα. Από τις 85 συμμετοχές, η επιτροπή (στην οποία συμμετείχαν ο Φαίδων Παπαμιχαήλ και καθηγητές της σχολής) επίλεξε τα 14 έργα που παρουσιάζονται. Συνθέσεις που οραματίζονται μια καθημερινότητα πληθωρική, σε εκρηκτικές αποχρώσεις κι άλλοτε ανακατασκευάζουν την εικόνα του αθηναϊκού αστικού τοπίου αποδομώντας το στα χαρακτηριστικά «συστατικά» του, μας δίνουν την ευκαιρία να ανακαλύψουμε μια νέα γενιά καλλιτεχνών. Συγκεκριμένα συμμετέχουν οι φοιτητές: Φίλιππος Ναπολέων Αγγελάκης, Αθανάσιος Αθανασιάδης, Νικολέτα Αθανασοπούλου, Ευαγγελία Ανδρονικίδου, Ελισάβετ Γκολφινοπούλου, Χρήστος Καστρινάκης, Άννα Μαστρομιχάλη, Βασιλική Μπαλτζή, Τριανταφυλλιά Ντουρούπη, Γιώργος Παπαδομανωλάκης, Δήμητρα Θεοδώρα Παπαδοπούλου, Ναταλία Σοπίδη, Νικόλαος Τζούφας και Σοφία Χριστοδούλου.

Στον κομβικό άξονα της Μιχαλακοπούλου, ο καμβάς δεν θα μπορούσε παρά να ανήκει στη γλώσσα της street art με τέσσερις γνωστούς graffiti artists να εμπνέονται από το αστικό περιβάλλον και να αποτυπώνουν με την δική τους, προσωπική ματιά, τον παλμό της πόλης. Ο Apset επιδιώκει να συνομιλήσει μέσα από μια πολύχρωμη σύνθεση με τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της Αθήνας. Ο Soteur ποντάρει στη δύναμη της γραμμής σε μια σύνθεση που θέλει να ενσωματώνει το παλιό και το νέο, κλασικά και μοντέρνα στοιχεία. Ο Yiakou βλέπει την ενσάρκωση της θεάς Αθηνάς στις γυναίκες του σήμερα. Ενώ ο SimpleG εμπνέεται από τη γιαγιά του που του καθαρίζει μανταρίνια –μια απλή πράξη αγάπης που φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως σύμβολο για την αλλαγή και την αναγέννηση.

Στη νέα του μορφή, που αναμένεται να λειτουργήσει στις αρχές του 2025, ο χώρος θα συνδυάζει πολλαπλές χρήσεις: ξενοδοχείο υπό το brand Conrad Hotels & Resorts, κατοικίες Conrad Residences και Waldorf Astoria Residences, σύγχρονη λέσχη μελών, εστιατόρια, θεματικούς εμπορικούς χώρους και εγκαταστάσεις ψυχαγωγίας και ευεξίας.»

Είχα την τύχη να γίνω  αυτόπτης μάρτυρας της περίφραξης που ετοιμαζόταν πριν περίπου  1 χρόνο χρωματικά  για να φιλοξενήσει την δυναμική εικαστική εγκατάσταση «Space between» στο εργοτάξιο του HILTON. Χωρίς να γνωρίζω τι επρόκειτο να συμβεί με γοήτευσε η αντίθεση (contrast) των επιφανειών σε σμαραγδί χρώμα που μαζί με το ανάγλυφο λευκό της σύνθεσης Μόραλη δημιουργούσε πολλαπλά επίπεδα στοχασμού και μια κυρίαρχη  ανάγκη ανανεωτικής πνοής και συγκινησιακής πλήρωσης. Πέρασα πολλές φορές και αναρωτιόμουν τι θα συμβεί σε αυτές τις τόσο φωτεινές επιφάνειες  που μόνο με το χρώμα αιχμαλώτιζαν την ενεργητική απόκριση του διαβάτη. Ακολούθησαν φωτογραφικά έργα γραμμικά και με μινιμαλιστικές ασπρόμαυρες λήψεις αλλά και σε αυτή την περίπτωση ο καλλιτεχνικός διάλογος με το ιστορικό αρχιτεκτόνημα γεννούσε αβίαστα καθ’ οδόν μια λάμψη ιδιότυπη που κέρδιζε τον θαυμασμό των οφθαλμών και διαχέονταν ισόρροπα στην ψυχή και στο πνεύμα.

Μετά από ένα χρόνο συναντώ ξανά την ενέργεια της ιστορικής μνήμης του αρχιτεκτονικού τοπόσημου στο παρόν, να ξεδιπλώνεται στο εύρος μια ονειρικής πολύχρωμης και πολυαναφορικής εικαστικής παρέμβασης. Σε όλη την περίφραξη αρθρώνονται πεδία που ενορχηστρώνουν εικαστικές δηλώσεις και συνδηλώσεις από το σύγχρονο κοινωνικό γίγνεσθαι, έργα διαφορετικών καλλιτεχνών από την ΑΣΚΤ. Έργα που αγκαλιάζουν το εργοτάξιο με διαφορετικές τεχνικές και μέσα και  τεκμηριώνουν τον αισθητικό πλουραλισμό της σύγχρονης τέχνης. Μια δυναμική εικαστική  εγκατάσταση που  βαθμιαία  αποκαλύπτει και αποκαλύπτεται μέσα από την καλλιτεχνική διεργασία, μεταβαίνοντας από το εσωτερικό των δημιουργών τους, στον εξωτερικό κόσμο!

Η έκθεση θα διαρκέσει ως το καλοκαίρι του 2024, διαβάζω! Και πραγματικά ζηλεύω τους περαστικούς στην πρωτεύουσα που θα έχουν τη δυνατότητα να αιφνιδιάζονται από τις γλαφυρές  εικαστικές διαθλάσεις μιας δυναμικής συνέχειας, οπτικής και ιστορικής. Ένα σπουδαίο παράδειγμα εικαστικής παρέμβασης η έκθεση” SPACE BETWEEN” που διαμεσολαβεί με την δυναμική εκφραστική της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας και παρέχοντας τους βήμα προκαλεί τις αισθήσεις, παράγει σκέψεις και προσκαλεί σε ιχνηλατήσεις της ζωής δίπλα μας, από ερεθίσματα αναδίφησης της μνήμης . Η αναμέτρηση με το νέο σφυγμό της καθημερινότητας εντείνει την προσδοκία δια της τέχνης  για τη νέα εποχή του «μνημείου» και ταυτόχρονα καταφέρνει μαγικά να αιφνιδιάζει τους πολίτες  δημιουργικά με μια πολύσημη έκφραση που τους ασκεί ταυτόχρονα αβίαστα στην πρόσληψη και απόκριση στα μυστήρια της απροσπέλαστης, κατά πολλούς, σύγχρονης τέχνης.

Ένα σπουδαίο παράδειγμα εικαστικής εγκατάστασης που θα μπορούσε να εμπνεύσει και άλλες πόλεις που στον δημόσιο χώρο τους βιώνουν την μετάβαση σε μια νέα ταυτότητα ενός αρχιτεκτονικού τοπόσημου, ιστορικού μνημείου – σημείου επαφής με την παρεμβολή ενός εργοταξίου. Σε ένα εργοτάξιο που δεν σκέφτηκε μέχρι στιγμής κανείς να παρέμβει ΔΙΑ ΤΗΣ ανανεωτικής παρουσίας ΤΗΣ  ΤΕΧΝΗΣ με μια αντίστοιχη έκθεση τέτοιας εμβέλειας και εκφραστικής δυναμικής. Γράφω από τα Χανιά με θέα αυτή τη στιγμή ένα αντίστοιχο εργοτάξιο  και φυσικά ακόμη και οι επισκέπτες των λίγων ημερών έχουν ήδη μαντέψει σε ποιο τοπόσημο αναφέρομαι. Ποτέ δεν είναι αργά όμως.

ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ τόσες προτάσεις προσφέρονται γενναιόδωρα και ευρηματικά από χαρισματικούς δημιουργούς όπως ο κ. Φαίδων Παπαμιχαήλ που μετουσίωσε το βίωμα της παιδικής του ηλικίας σε συμμετοχικό δημιουργικό project. Παρεμβάσεις  που εμπνέουν, ανατροφοδοτούν την ιστορική μνήμη και κυρίως ασκούν συμμετοχικά τους πολίτες για να υποδέχονται ευαισθητοποιημένοι  και συνειδητοποιημένοι κάθε «νέα εποχή». ✔